آر تی ام اس چیست و چرا این روش درمانی در سالهای اخیر توجه متخصصان سلامت روان و بیماران را به خود جلب کرده است؟ آر تی ام اس (rTMS) یا تحریک مغناطیسی فراجمجمهای مکرر یکی از پیشرفتهترین روشهای درمان غیرتهاجمی در حوزه روانپزشکی و نورولوژی محسوب میشود که بدون جراحی و بیهوشی، با استفاده از امواج مغناطیسی روی عملکرد مغز تأثیر میگذارد. این روش بهویژه برای درمان افسردگی مقاوم به درمان (Depression Resistant) کاربرد گستردهای دارد و در سالهای اخیر برای طیف وسیعی از اختلالات عصبی و روانی نیز مورد استفاده قرار گرفته است.
افزایش فشارهای زندگی مدرن، استرسهای شغلی، تغییر سبک زندگی و کاهش کیفیت روابط اجتماعی باعث شده اختلالاتی مانند افسردگی، اضطراب و وسواس بیش از گذشته شیوع پیدا کنند. در چنین شرایطی، بسیاری از بیماران به دنبال روشهایی مؤثرتر از دارودرمانی هستند. به گزارش خبرواژه، دستگاه rTMS بهعنوان یک روش نوین درمانی، توانسته نتایج امیدوارکنندهای در بهبود علائم روانی و افزایش کیفیت زندگی بیماران ایجاد کند.
دستگاه rTMS چیست و چگونه عمل میکند؟
آر تی ام اس یا Repetitive Transcranial Magnetic Stimulation روشی غیرتهاجمی است که با استفاده از یک کویل مغناطیسی، پالسهای الکترومغناطیسی کنترلشدهای را به نواحی خاصی از مغز ارسال میکند. این پالسها بدون ایجاد درد از جمجمه عبور کرده و باعث تحریک یا مهار فعالیت نورونها در بخشهای هدف مغز میشوند.
پالسهای مغناطیسی بهصورت مکرر ارسال میشوند تا تغییرات پایداری در ارتباطات عصبی ایجاد کنند. هدف اصلی این درمان، تنظیم فعالیت بخشهایی از مغز است که در اختلالات روانی دچار کمکاری یا بیشفعالی شدهاند.
۱۸ کاربرد مهم دستگاه آر تی ام اس
دستگاه rTMS تنها محدود به درمان افسردگی نیست و در سالهای اخیر کاربردهای گستردهای پیدا کرده است. مهمترین کاربردهای این روش درمانی عبارتاند از:
- درمان افسردگی مقاوم به درمان
- کاهش علائم اضطراب
- درمان وسواس فکری–عملی (OCD)
- اختلال دوقطبی (در فاز افسردگی)
- اسکیزوفرنی و توهمات شنوایی
- حملات پانیک (پنیک اتک)
- کاهش سردردهای میگرنی
- فیبرومیالژیا
- اختلال استرس پس از سانحه (PTSD)
- اختلال نقص توجه و بیشفعالی (ADHD)
- بهبود علائم بیماری پارکینسون
- توانبخشی پس از سکته مغزی
- کاهش علائم اختلالات اعصاب محیطی
- بهبود حافظه در آلزایمر
- افزایش عملکرد شناختی
- کمک به ترک سیگار
- کنترل برخی انواع صرع (در شرایط خاص)
- درمان وزوز گوش و فلج صورت
درمان افسردگی با rTMS چگونه انجام میشود؟
در درمان افسردگی، معمولاً ناحیه قشر پیشپیشانی چپ هدف تحریک مغناطیسی قرار میگیرد. این بخش از مغز نقش کلیدی در تنظیم خلقوخو، تصمیمگیری و پردازش هیجانات دارد. تحریک این ناحیه باعث افزایش فعالیت نورونی و فعالسازی مجدد بخشهایی میشود که در افراد افسرده دچار کاهش فعالیت هستند.
نتایج و میزان اثربخشی آر تی ام اس
مطالعات بالینی نشان دادهاند که rTMS میتواند باعث افزایش آزادسازی انتقالدهندههای عصبی مانند سروتونین و دوپامین شود. این فرآیند نقش مهمی در بهبود خلقوخو و کاهش علائم افسردگی دارد. طبق گزارش خبرواژه، حدود ۵۰ تا ۶۰ درصد بیماران مبتلا به افسردگی مقاوم به درمان به rTMS پاسخ مثبت دادهاند و نزدیک به ۳۰ درصد آنها به بهبودی کامل رسیدهاند.
مدت زمان و تعداد جلسات درمان با rTMS
هر جلسه درمانی معمولاً بین ۳۰ تا ۶۰ دقیقه طول میکشد. جلسات اغلب ۵ روز در هفته و به مدت ۴ تا ۶ هفته برگزار میشوند. البته تعداد دقیق جلسات به نوع اختلال، شدت علائم و پاسخ بیمار به درمان بستگی دارد.
چه افرادی کاندید مناسب آر تی ام اس هستند؟
rTMS بیشتر برای افرادی توصیه میشود که به درمانهای دارویی یا رواندرمانی پاسخ مناسبی ندادهاند. بیماران مبتلا به افسردگی اساسی، برخی انواع اضطراب و اختلال دوقطبی در فاز افسردگی از جمله کاندیدهای اصلی این روش هستند.
چه کسانی نباید از دستگاه rTMS استفاده کنند؟
این روش برای همه افراد مناسب نیست. افرادی که دارای ایمپلنت فلزی در سر یا گردن، دستگاه ضربانساز قلب، سابقه تشنج فعال، تومور مغزی یا جراحی مغز هستند، معمولاً گزینه مناسبی برای rTMS محسوب نمیشوند.
مزایای دستگاه آر تی ام اس
- کاملاً غیرتهاجمی و بدون جراحی
- عدم نیاز به بیهوشی
- عوارض جانبی کم و کوتاهمدت
- عدم ایجاد وابستگی یا اعتیاد
- امکان انجام بهصورت سرپایی
- مقرونبهصرفه نسبت به درمانهای طولانیمدت دارویی
عوارض دستگاه rTMS
آر تی ام اس روشی ایمن محسوب میشود، اما ممکن است برخی عوارض خفیف ایجاد کند. شایعترین عارضه، سردرد خفیف در جلسات ابتدایی است. در موارد نادر، سرگیجه، ناراحتی عضلات صورت یا تشدید علائم شیدایی در بیماران دوقطبی گزارش شده است.
مراقبتهای قبل و بعد از درمان rTMS
پیش از شروع درمان، اطلاعرسانی دقیق درباره داروها و سوابق پزشکی ضروری است. پس از درمان نیز معمولاً بیمار میتواند بلافاصله به فعالیتهای روزمره بازگردد. استراحت کوتاه، مصرف آب کافی و پرهیز از فعالیت سنگین در روز درمان توصیه میشود.
جمعبندی
آر تی ام اس (rTMS) یکی از نوینترین و مؤثرترین روشهای درمان غیرتهاجمی برای اختلالات روانی بهویژه افسردگی مقاوم به درمان است. اثربخشی قابل قبول، عوارض کم و عدم نیاز به جراحی باعث شده این روش جایگاه ویژهای در درمانهای نوین سلامت روان پیدا کند. با این حال، تصمیمگیری نهایی برای استفاده از این روش باید تحت نظر پزشک متخصص انجام شود.
