افزایش نزدیکبینی نسل جدید به یکی از نگرانیهای جدی حوزه سلامت چشم تبدیل شده است. سالها تصور میشد استفاده طولانیمدت از موبایل، تبلت و لپتاپ تنها عامل اصلی این روند باشد، اما پژوهشهای جدید نشان میدهد ماجرا پیچیدهتر از «کار کردن با صفحهنمایش» است. ترکیبی از کار نزدیک طولانیمدت، نور کم محیطهای داخلی و واکنش فیزیولوژیک چشم ممکن است نقش مهمتری از آنچه تصور میکردیم داشته باشد.
بر اساس پژوهشی که در کالج بیناییسنجی دانشگاه ایالتی نیویورک (SUNY College of Optometry) انجام شده و نتایج آن توسط رسانه علمی ساینسآلرت (ScienceAlert) منتشر شده، میزان نوری که هنگام انجام کارهای نزدیک به شبکیه میرسد میتواند یکی از عوامل کلیدی در تشدید نزدیکبینی باشد.
نزدیکبینی چیست و چرا در حال افزایش است؟
نزدیکبینی (Myopia) زمانی رخ میدهد که طول کره چشم کمی بیشتر از حد طبیعی باشد. در این حالت، تصویر اجسام دور بهجای آنکه دقیقاً روی شبکیه متمرکز شود، کمی جلوتر از آن تشکیل میشود و در نتیجه فرد اجسام دور را تار میبیند.
ژنتیک در بروز این اختلال نقش دارد، اما سرعت بیسابقه افزایش آن در دهههای اخیر نشان میدهد عوامل محیطی و سبک زندگی مدرن نیز سهم بزرگی دارند. برآوردهای جهانی حاکی از آن است که تا سال ۲۰۵۰ حدود ۴۰ درصد جوانان جهان ممکن است دچار نزدیکبینی باشند.
آیا مشکل فقط موبایل است؟
برای سالها، استفاده زیاد از دستگاههای الکترونیکی متهم اصلی افزایش نزدیکبینی بود. اما پژوهش جدید نشان میدهد مسئله فقط خیره شدن به صفحهنمایش نیست، بلکه شرایط نوری هنگام انجام کارهای نزدیک اهمیت زیادی دارد.
در این مطالعه، ۲۱ فرد نزدیکبین و ۱۳ فرد با دید طبیعی شرکت داشتند. از آنها خواسته شد به اشکال مربعی با درجات مختلف روشنایی و کنتراست نگاه کنند. هر بار آزمایش تنها با یک چشم انجام میشد تا واکنشهای دقیق ثبت شود.
سه واکنش مهم چشم هنگام کار نزدیک
پژوهشگران سه واکنش اصلی چشم را بررسی کردند:
- تطابق (Accommodation): تغییر شکل عدسی برای واضح شدن تصویر.
- همگرایی (Convergence): چرخش دو چشم به سمت داخل برای تمرکز روی شیء نزدیک.
- تنگ شدن مردمک (Pupil constriction): تنظیم میزان نور ورودی به چشم.
نتایج نشان داد در افراد نزدیکبین، چشمها حتی پیش از شروع فوکوس کامل، بیش از حد معمول به سمت داخل میچرخند و مردمک آنها بیشتر تنگ میشود. این وضعیت میتواند میزان نور ورودی به شبکیه را کاهش دهد.
نقش مسیرهای «روشن» و «تاریک» در شبکیه
در شبکیه چشم دو مسیر عصبی اصلی وجود دارد: مسیر «روشن» (ON) و مسیر «تاریک» (OFF). این مسیرها مسئول پردازش افزایش و کاهش نور هستند. مطالعات پیشین نشان داده بودند ضعف در مسیر روشن با نزدیکبینی ارتباط دارد، اما دلیل آن مشخص نبود.
پژوهش جدید نشان داد هنگام کار نزدیک، «کنتراست» تصویر بیشتر از میزان روشنایی بر رفتار چشم تاثیر میگذارد. در افراد نزدیکبین، ترکیب همگرایی بیش از حد و تنگ شدن مردمک باعث کاهش نور دریافتی شبکیه میشود. این کاهش نور ممکن است به تضعیف مسیر روشن و در نتیجه تشدید نزدیکبینی منجر شود.
کمبود نور محیط؛ عامل پنهان سبک زندگی مدرن
خوزه-مانوئل آلونسو، عصبپژوه بینایی و از پژوهشگران این مطالعه، معتقد است نزدیکبینی به سطحی نزدیک به همهگیری رسیده است. به گفته او، یکی از عوامل مشترک در بسیاری از موارد ممکن است میزان نور دریافتی شبکیه هنگام انجام طولانیمدت کارهای نزدیک در محیطهای داخلی باشد.
اوروشا مهارجان، دانشجوی دکترای بیناییسنجی و عضو تیم پژوهش، توضیح میدهد که در فضای باز با وجود تنگ شدن مردمک، نور محیط آنقدر زیاد است که شبکیه همچنان تحریک کافی دریافت میکند. اما در محیطهای داخلی با نور نسبتاً کم، هنگام تمرکز روی موبایل یا کتاب، مردمک برای افزایش وضوح تصویر تنگ میشود و اگر نور محیط کافی نباشد، نور ورودی به شبکیه به شکل قابل توجهی کاهش مییابد.
به بیان ساده، چشم برای وضوح بیشتر تصویر قربانی میدهد: کاهش نور دریافتی. اگر این وضعیت بهطور مداوم تکرار شود، ممکن است یک چرخه بازخوردی ایجاد کند که در طول زمان وضعیت نزدیکبینی را بدتر کند.
آیا عینکهای قویتر هم میتوانند مشکلساز باشند؟
پژوهشگران همچنین مطرح کردهاند که استفاده از عینکهایی با نمره بیش از حد قوی ممکن است علاوه بر اصلاح فوکوس، میزان نور ورودی به چشم را نیز تغییر دهد. این موضوع میتواند تحریک شبکیه را کاهش دهد، هرچند این فرضیه هنوز نیاز به بررسیهای گستردهتر دارد.
محدودیتهای مطالعه
- تعداد شرکتکنندگان محدود بوده است.
- وضعیت بینایی افراد در طول زمان پیگیری نشده است.
- مقایسه مستقیم شرایط فضای باز و بسته انجام نشده است.
بنابراین یافتهها در حال حاضر یک فرضیه علمی مبتنی بر شواهد فیزیولوژیک محسوب میشوند، نه نتیجه قطعی.
چه باید کرد؟ توصیههای کاربردی برای کاهش خطر نزدیکبینی
اگرچه هنوز پاسخ نهایی مشخص نیست، اما نتایج این پژوهش چند توصیه عملی را تقویت میکند:
- گذراندن زمان بیشتر در فضای باز با نور طبیعی.
- افزایش روشنایی محیط هنگام مطالعه یا کار با موبایل.
- رعایت قانون ۲۰-۲۰-۲۰ (هر ۲۰ دقیقه، ۲۰ ثانیه به فاصله ۲۰ فوت نگاه کنید).
- خودداری از استفاده بیرویه از عینک با نمره بالاتر از نیاز واقعی.
جمعبندی
افزایش نزدیکبینی نسل جدید احتمالاً فقط نتیجه کار کردن با موبایل نیست، بلکه ترکیبی از کار نزدیک طولانیمدت، نور کم محیطهای داخلی و واکنش طبیعی چشم به این شرایط است. اگر مطالعات گستردهتر این فرضیه را تأیید کنند، توجه به نور محیط و افزایش فعالیت در فضای باز میتواند به یکی از مهمترین راهکارهای پیشگیری از نزدیکبینی تبدیل شود.
