بهترین قطره برای کاهش فشار چشم یکی از مهمترین موضوعاتی است که بیماران مبتلا به افزایش فشار داخل چشم یا بیماری گلوکوم (Glaucoma) به دنبال آن هستند. فشار چشم یا Intraocular Pressure (IOP) به فشاری گفته میشود که مایع زلالیه داخل چشم به دیوارهها و ساختارهای چشمی وارد میکند. این فشار برای حفظ شکل طبیعی کره چشم و عملکرد صحیح عصب بینایی ضروری است، اما افزایش بیشازحد آن میتواند آسیبهای جدی و جبرانناپذیری به بینایی وارد کند.
بر اساس گزارش خبرواژه، زمانی که فشار چشم بالا بهموقع تشخیص داده نشود یا تحت درمان قرار نگیرد، خطر ابتلا به آب سیاه افزایش مییابد؛ بیماریای که اغلب بدون علامت پیشرفت میکند و میتواند منجر به کاهش میدان دید یا حتی نابینایی شود. به همین دلیل، قطرههای چشمی بهعنوان خط اول درمان فشار چشم بالا نقش کلیدی در کنترل بیماری و پیشگیری از آسیب عصب بینایی دارند.
قطره فشار چشم چیست و چگونه عمل میکند؟
قطره فشار چشم دارویی موضعی است که با هدف کاهش فشار داخل چشم تجویز میشود. این داروها عمدتاً برای درمان گلوکوم و کنترل فشار چشم بالا مورد استفاده قرار میگیرند. فشار چشم زمانی افزایش مییابد که تعادل بین تولید و تخلیه مایع زلالیه برهم بخورد. این مایع بهطور طبیعی در چشم تولید و از مسیرهای مشخصی تخلیه میشود، اما هرگونه اختلال در این فرآیند میتواند فشار داخل چشم را بالا ببرد.
بهترین قطره برای کاهش فشار چشم بسته به نوع دارو، از دو مسیر اصلی عمل میکند: یا تولید مایع زلالیه را کاهش میدهد یا خروج این مایع را از مسیرهای طبیعی چشم افزایش میدهد. انتخاب نوع قطره به عواملی مانند نوع گلوکوم، شدت فشار چشم، سن بیمار، بیماریهای زمینهای و پاسخ بدن به درمان بستگی دارد.
معرفی بهترین قطرهها برای کاهش فشار چشم
۱. آنالوگهای پروستاگلاندین
آنالوگهای پروستاگلاندین قویترین و پرکاربردترین قطرههای کاهش فشار چشم هستند و معمولاً بهعنوان خط اول درمان گلوکوم زاویه باز تجویز میشوند. این داروها با افزایش خروج مایع زلالیه از مسیر یووئواسکلرال، فشار داخل چشم را کاهش میدهند.
- لاتانوپروست
- بیماتوپروست
- تراووپروست
- تافلوپروست
- لاتانوپروستن بونود
روش مصرف: معمولاً یک بار در روز، اغلب شبها.
عوارض احتمالی: قرمزی چشم، سوزش، تغییر رنگ عنبیه، افزایش رشد و ضخامت مژهها.
۲. مسدودکنندههای بتا (بتابلاکرها)
بتابلاکرها با کاهش تولید مایع زلالیه در جسم مژگانی باعث پایین آمدن فشار چشم میشوند و یکی از گزینههای رایج درمان گلوکوم هستند.
- تیمولول
- بتاکسولول
روش مصرف: یک تا دو بار در روز.
عوارض احتمالی: کاهش ضربان قلب، افت فشار خون، تنگی نفس (در بیماران آسمی).
۳. آگونیستهای آلفا
این قطرهها هم تولید مایع زلالیه را کاهش میدهند و هم خروج آن را افزایش میدهند.
- بریمونیدین
- اپراکلونیدین
روش مصرف: معمولاً سه بار در روز.
عوارض احتمالی: خشکی دهان، سردرد، قرمزی و خارش چشم.
۴. مهارکنندههای کربنیک انیدراز
این داروها با مهار آنزیم کربنیک انیدراز، تولید مایع زلالیه را کاهش میدهند.
- دورزولامید
- برینزولامید
روش مصرف: معمولاً دو بار در روز.
عوارض احتمالی: سوزش چشم، طعم تلخ دهان، تاری دید موقت.
۵. مهارکنندههای Rho کیناز
قطرههایی مانند ریپاسودیل با افزایش خروج مایع زلالیه از مسیر ترابکولار، فشار چشم را کاهش میدهند.
روش مصرف: اغلب یک بار در روز.
عوارض احتمالی: قرمزی چشم، تحریک سطح چشم.
۶. قطرههای ترکیبی
این قطرهها حاوی دو یا چند ماده فعال هستند و برای بیمارانی تجویز میشوند که به درمان تکدارویی پاسخ کافی ندادهاند.
- کوزوپت (تیمولول + دورزولامید)
- زایلومول
- بریمونیدین + تیمولول
عوارض احتمالی قطرههای کاهش فشار چشم
با وجود اثربخشی بالا، بهترین قطره برای کاهش فشار چشم ممکن است در برخی افراد باعث بروز عوارضی مانند قرمزی، سوزش، تاری دید موقت، خشکی چشم یا حساسیت به نور شود. عوارض جدیتر مانند اختلالات قلبی یا تنفسی نادر هستند و معمولاً در صورت مصرف نادرست یا وجود بیماری زمینهای رخ میدهند.
نحوه صحیح استفاده از قطره فشار چشم
- دستها را قبل از مصرف بشویید.
- سر را کمی به عقب خم کنید.
- پلک پایین را بهآرامی پایین بکشید.
- تعداد قطره تجویز شده را داخل چشم بچکانید.
- چشم را ۱ تا ۲ دقیقه ببندید و گوشه داخلی چشم را فشار دهید.
چه زمانی باید به چشمپزشک مراجعه کرد؟
اگر دچار تاری دید، درد چشم، سردرد شدید یا کاهش میدان دید شدید، باید در اسرع وقت به چشمپزشک مراجعه کنید. پیگیری منظم فشار چشم و استفاده صحیح از قطرهها مهمترین راه پیشگیری از پیشرفت گلوکوم است.
جمعبندی
بهترین قطره برای کاهش فشار چشم بسته به شرایط هر فرد متفاوت است و باید حتماً توسط چشمپزشک تجویز شود. استفاده منظم از قطرههای مناسب میتواند از پیشرفت گلوکوم جلوگیری کرده و بینایی را حفظ کند. انتخاب آگاهانه، مصرف صحیح و پیگیری مداوم سه اصل طلایی در کنترل فشار چشم هستند.
