به گزارش خبرواژه، ایران یکی از پنج کشور تاریخی جهان است که پیشینه قصهگویی در آن حداقل ۷ هزارساله دارد. با این حال، با وجود ثبت قصهگویی در فهرست آثار ملی کشور دو سال پیش، هنوز ترویج عملی و یکپارچه این هنر روایتگری صورت نگرفته است.
هزاران قصه ایرانی در طول تاریخ گم شدهاند و مادران نسل امروز دیگر راوی قصههای کهن نیستند. قصهها در صندوقچههای چوبی جا مانده و سالهاست که به گوش نسل جدید نرسیدهاند. وزارت میراثفرهنگی با مشارکت کانون پرورش فکری در جهت حفظ قصهها و ثبت ملی قصهگویی اقدام کرده است، اما پژوهشگران معتقدند این اقدامات بیشتر نمایشی بوده و فعالیت جدی و منسجمی برای ترویج قصهگویی انجام نشده است.
وضعیت گردآوری و پژوهش قصههای ایرانی
«محمدرضا یوسفی»، قصهنویس معاصر، میگوید: «ما در ایران هزاران قصه داریم که قابلیت گردآوری دارند، اما هنوز شناسایی و مستندسازی نشدهاند.» او افزود، بخشی از قصههای ایرانی توسط اولریش مارزلف و سید ابوالقاسم انجوی شیرازی گردآوری شدهاند، اما این فعالیتها پراکنده و موقت بوده و هیچگاه فرآیند دائمی و متمرکزی برای جمعآوری قصهها شکل نگرفته است.
یوسفی تاکید میکند: «ایران با پیشینهای چند هزارساله در قصهگویی، قابلیت انجام پژوهشها و فعالیتهای ترویجی گسترده دارد، اما نهادهای فرهنگی اعتقادی به این موضوع ندارند و فهم اندکی نسبت به اهمیت قصهگویی وجود دارد.»
چالشهای دسترسی و حفاظت
این پژوهشگر با اشاره به تجربه شخصی خود در دسترسی به متون قدیمی قصههای حسن کچل گفت: «بخشی از این قصهها در تلویزیون ایران موجود است، اما تبدیل به سرمایه انحصاری برخی افراد شده و دسترسی عمومی به آنها دشوار است.»
ثبت ملی و جهانی، اما بدون ترویج عملی
یک پژوهشگر دیگر پژوهشگاه میراثفرهنگی تاکید کرد که ثبت جهانی و ملی قصهگویی، از جمله آثار پردهخوانی، نقالی و تغزیه، باعث ترویج واقعی این هنر نشده است. فعالیتهای گردآوری و مستندسازی خوب انجام شده، اما معرفی و فرهنگسازی کافی برای جذب مخاطب صورت نگرفته است.
جمعآوری قصهها در ایران
افرادی چون امجدی سیرجانی، احمد وکیلیان و میرشکرایی قصهها و افسانههای کهن ایرانی را ثبت کردهاند. غلامدوست افسانههای گیلان، خزائی قصههای خراسان و کریم کشاورز قصههای کردی را جمعآوری و ترجمه کردهاند. با این حال، به دلیل عدم معرفی و تبلیغ، مخاطب این آثار محدود است و تجدید چاپ کتابها به دلیل فروش نرفتن انجام نمیشود.
پژوهشگران معتقدند با وجود گذر قصههای ایرانی از هزار توی تاریخ و رسیدن به عصر مدرنیته، این قصهها دیگر به صورت زنده روایت نمیشوند و فعالیتهای علاقمندان به این حوزه هنوز فراگیر نشده است.
