نقرس یکی از شایعترین بیماریهای التهابی مفاصل است که بهدلیل افزایش سطح اسید اوریک در خون ایجاد میشود. نقرس یا Gout در صورت عدم تشخیص و کنترل بهموقع، میتواند علاوه بر تخریب مفاصل، کلیهها را نیز درگیر کند و عوارض جدی به همراه داشته باشد. افزایش اسید اوریک اغلب به سبک زندگی، رژیم غذایی پرپورین، چاقی و بیماریهای متابولیک مرتبط است. در این گزارش از «خبر واژه» به بررسی روشهای تشخیص نقرس، علائم هشداردهنده، گروههای پرخطر و راهکارهای پیشگیری از عوارض خطرناک آن میپردازیم.
آیا اسید اوریک بالا همان نقرس است؟
اسید اوریک مادهای است که در پایان متابولیسم پورینها در بدن تولید میشود. پورینها در بسیاری از غذاها مانند گوشت قرمز، احشاء، برخی غذاهای دریایی و نوشیدنیهای الکلی وجود دارند. زمانی که سطح اسید اوریک در خون افزایش یابد (هایپراوریسمی)، ممکن است کریستالهای اورات در مفاصل رسوب کنند و بیماری نقرس ایجاد شود.
نقرس در واقع نوعی آرتروز التهابی ناشی از رسوب کریستال است. سیستم ایمنی بدن این کریستالها را بهعنوان جسم خارجی شناسایی کرده و واکنش التهابی شدیدی ایجاد میکند که پیامد آن علائم زیر است:
- درد ناگهانی و شدید مفصل، معمولاً در شب
- تورم، قرمزی و گرمی مفصل
- سفتی و محدودیت حرکت
- درگیری شایع مفصل انگشت شست پا
حمله حاد نقرس ممکن است چند روز تا یک هفته طول بکشد و سپس فروکش کند؛ اما اگر درمان نشود، حملات تکرار میشوند و فاصله بین آنها کوتاهتر میشود. در مراحل پیشرفته، نقرس مزمن میتواند باعث تغییر شکل مفاصل و ایجاد تودههایی به نام «توفوس» در زیر پوست شود.
عوارض خطرناک افزایش اسید اوریک
آسیب به کلیهها
کریستالهای اورات میتوانند در بافت کلیه رسوب کنند یا باعث تشکیل سنگ کلیه شوند. علائم احتمالی عبارتاند از:
- درد پهلو یا کمر
- سوزش هنگام ادرار
- تکرر ادرار یا عفونتهای مکرر ادراری
در صورت تداوم بالا بودن اسید اوریک، عملکرد کلیه ممکن است بهتدریج کاهش یابد.
ارتباط با بیماریهای قلبیعروقی
برخی مطالعات جدید نشان دادهاند افزایش مزمن اسید اوریک ممکن است با افزایش خطر بیماریهای قلبیعروقی مرتبط باشد. اگرچه رابطه علت و معلولی هنوز بهطور کامل مشخص نیست، اما این موضوع اهمیت کنترل سطح اسید اوریک را دوچندان میکند.
چه کسانی در معرض خطر ابتلا به نقرس هستند؟
نقرس دیگر تنها بیماری سالمندان نیست. سبک زندگی کمتحرک و رژیم غذایی پرکالری باعث شده افراد ۳۰ تا ۴۰ ساله نیز در معرض این بیماری قرار بگیرند. گروههای پرخطر شامل موارد زیر هستند:
۱. رژیم غذایی سرشار از پورین
مصرف زیاد گوشت قرمز، دل و جگر، غذاهای دریایی و نوشیدنیهای الکلی، بهویژه آبجو، خطر افزایش اسید اوریک را بالا میبرد.
۲. نوشیدنیهای شیرین و فروکتوز بالا
نوشابهها و نوشیدنیهای صنعتی حاوی فروکتوز، تولید اسید اوریک در کبد را افزایش میدهند.
۳. اضافه وزن و چاقی
بافت چربی مقاومت به انسولین را افزایش داده و دفع اسید اوریک از طریق کلیه را کاهش میدهد.
۴. بیماریهای زمینهای
دیابت، فشار خون بالا و اختلال چربی خون با افزایش خطر نقرس همراه هستند.
۵. کمتحرکی و مصرف کم آب
سبک زندگی بیتحرک و کمآبی بدن، دفع اسید اوریک را دشوار میکند.
۶. مصرف برخی داروها
برخی داروهای ادرارآور که برای درمان فشار خون تجویز میشوند، میتوانند سطح اسید اوریک را افزایش دهند.
چگونه نقرس را تشخیص دهیم؟
آزمایش خون
سادهترین روش، آزمایش خون برای اندازهگیری سطح اسید اوریک است. سطح بالاتر از ۶.۸ میلیگرم در دسیلیتر بالاتر از حد اشباع محسوب میشود. در بیماران مبتلا به نقرس، هدف درمان معمولاً رساندن سطح اسید اوریک به زیر ۶ میلیگرم در دسیلیتر است.
بررسی مایع مفصلی
در موارد مشکوک به حمله حاد، پزشک ممکن است با نمونهگیری از مایع مفصلی، وجود کریستالهای اورات را زیر میکروسکوپ بررسی کند. این روش، استاندارد طلایی تشخیص نقرس محسوب میشود.
علائم هشداردهندهای که نباید نادیده بگیرید
- درد ناگهانی و شدید مفصل در شب
- تورم و قرمزی انگشت شست پا
- سفتی صبحگاهی مفاصل
- سابقه سنگ کلیه همراه با درد مفصلی
نکته مهم این است که برخی افراد با وجود اسید اوریک بالا، علامتی ندارند. اما نبود علائم به معنی نبود خطر نیست و پیگیری منظم پزشکی ضروری است.
راههای پیشگیری از نقرس و عوارض آن
اصلاح رژیم غذایی
مصرف گوشت قرمز و غذاهای دریایی را محدود کنید، از نوشیدنیهای الکلی و شیرین پرهیز کنید و سبزیجات و غلات کامل را در برنامه غذایی خود افزایش دهید. لبنیات کمچرب میتوانند به دفع بهتر اسید اوریک کمک کنند.
نوشیدن آب کافی
مصرف ۲ تا ۲.۵ لیتر آب در روز (در صورت نداشتن منع پزشکی) به دفع اسید اوریک و کاهش خطر سنگ کلیه کمک میکند.
حفظ وزن سالم
کاهش وزن تدریجی توصیه میشود. رژیمهای سخت و روزهداری شدید میتوانند موقتاً اسید اوریک را افزایش دهند.
ورزش منظم
حداقل ۱۵۰ دقیقه فعالیت بدنی متوسط در هفته توصیه میشود. ورزش به بهبود متابولیسم و کاهش مقاومت به انسولین کمک میکند.
کنترل بیماریهای زمینهای
مدیریت مناسب فشار خون، قند خون و چربی خون نقش مهمی در پیشگیری از عود نقرس دارد.
پایبندی به درمان دارویی
داروهایی مانند آلوپورینول یا فبوکسوستات برای کاهش اسید اوریک تجویز میشوند و معمولاً نیاز به مصرف طولانیمدت دارند. قطع خودسرانه دارو حتی پس از بهبود درد میتواند خطر عود حملات را افزایش دهد.
جمعبندی
نقرس تنها یک درد مفصلی ساده نیست، بلکه هشداری درباره اختلالات متابولیک در بدن است. افزایش مزمن اسید اوریک میتواند به تخریب مفاصل، آسیب کلیه و حتی افزایش خطر بیماریهای قلبی منجر شود. تشخیص زودهنگام، اصلاح سبک زندگی، تغذیه سالم و پیگیری منظم پزشکی، مؤثرترین و اقتصادیترین راهکار برای پیشگیری از عوارض خطرناک نقرس است. توجه به این علائم و انجام غربالگری در گروههای پرخطر میتواند از بروز مشکلات جدی در آینده جلوگیری کند.
