پیشگیری از بیماری مزمن کلیه یکی از مهمترین اقدامات برای حفظ سلامت عمومی بدن است؛ چراکه Chronic Kidney Disease (CKD) اغلب بدون علامت پیشرفت میکند و بسیاری از بیماران زمانی متوجه مشکل میشوند که عملکرد کلیه بهشدت کاهش یافته است. کارشناسان حوزه سلامت تأکید میکنند که آگاهی از عوامل خطر، انجام آزمایشهای منظم و اصلاح سبک زندگی میتواند روند بیماری را کند کرده یا حتی از بروز آن جلوگیری کند.
بر اساس گزارش «خبر واژه»، متخصصان هشدار میدهند که بیماری مزمن کلیه معمولاً تا مراحل پیشرفته هیچ نشانه واضحی ندارد. به همین دلیل، شناخت علائم خاموش و مراجعه بهموقع برای غربالگری، کلید اصلی پیشگیری از بیماری مزمن کلیه محسوب میشود.
بیماری مزمن کلیه چیست و چرا خطرناک است؟
بیماری مزمن کلیه زمانی رخ میدهد که کلیهها بهتدریج توانایی خود را برای فیلتر کردن مواد زائد و مایعات اضافی از خون از دست میدهند. کلیههای سالم روزانه حدود ۱۵۰ لیتر خون را تصفیه میکنند و نقش حیاتی در تنظیم فشار خون، تعادل الکترولیتها و تولید برخی هورمونها دارند.
وقتی عملکرد کلیه کاهش مییابد، مواد سمی در بدن تجمع پیدا میکند و این مسئله میتواند منجر به عوارضی مانند:
- افزایش خطر بیماریهای قلبی و عروقی
- کمخونی
- ضعف و بیماریهای استخوانی
- آسیب عصبی
- نارسایی کامل کلیه
در مراحل پیشرفته، بیمار ممکن است به دیالیز یا حتی پیوند کلیه نیاز پیدا کند.
چرا بیماری مزمن کلیه «بیعلامت» است؟
یکی از دلایل خطرناک بودن این بیماری، پیشرفت خاموش آن است. افراد مبتلا معمولاً تا زمانی که به نارسایی کلیه نزدیک نشدهاند، علائم مشخصی را تجربه نمیکنند. این موضوع باعث میشود بسیاری از بیماران دیرهنگام تشخیص داده شوند.
علائم احتمالی در مراحل پیشرفته
با پیشرفت بیماری، برخی نشانهها ممکن است ظاهر شوند، از جمله:
- تورم در پاها، مچ پا، ساق پا یا صورت
- خستگی مفرط
- کاهش اشتها
- حالت تهوع
- کاهش وزن ناخواسته
- گرفتگی عضلات
- تنگی نفس
- درد قفسه سینه
- اختلال در تمرکز
در مراحل بسیار پیشرفته، آسیب کلیوی میتواند عملکرد قلب و حتی مغز را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
مهمترین عوامل خطر بیماری مزمن کلیه
شناخت عوامل خطر، نخستین گام در پیشگیری از بیماری مزمن کلیه است. برخی از مهمترین ریسکفاکتورها عبارتاند از:
۱. دیابت
دیابت کنترلنشده یکی از شایعترین علل آسیب کلیوی است. قند خون بالا به مرور زمان به رگهای خونی ظریف کلیه آسیب میزند.
۲. فشار خون بالا
فشار خون بالا میتواند به عروق کلیوی آسیب وارد کند و روند تخریب عملکرد کلیه را تسریع کند.
۳. بیماریهای قلبی
قلب و کلیه ارتباط تنگاتنگی با یکدیگر دارند. اختلال در عملکرد قلب میتواند جریان خون کلیه را کاهش دهد.
۴. سابقه خانوادگی و ژنتیک
اگر در خانواده شما سابقه بیماری کلیوی وجود دارد، احتمال ابتلا در شما نیز افزایش مییابد.
۵. چاقی
اضافهوزن با افزایش التهاب و فشار خون، ریسک آسیب کلیه را بالا میبرد.
۶. مصرف طولانیمدت داروهای ضدالتهاب
مصرف بیشازحد داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDs) در طولانیمدت میتواند به کلیه آسیب برساند.
۷. عفونتها و برخی سرطانها
برخی بیماریهای مزمن و عفونتهای مکرر نیز در درازمدت بر عملکرد کلیه اثر میگذارند.
چگونه از بیماری مزمن کلیه پیشگیری کنیم؟
خبر خوب این است که با اقدامات ساده اما منظم میتوان خطر ابتلا را به میزان قابلتوجهی کاهش داد. پیشگیری از بیماری مزمن کلیه بیش از هر چیز به مدیریت سبک زندگی وابسته است.
کنترل قند خون و فشار خون
اگر به دیابت یا فشار خون بالا مبتلا هستید، کنترل دقیق این بیماریها حیاتی است. مصرف منظم داروها، پایش منظم ویزیتهای پزشکی و رعایت رژیم غذایی مناسب ضروری است.
انجام آزمایشهای دورهای
آزمایش خون و ادرار میتواند وضعیت عملکرد کلیه را مشخص کند. افرادی که در گروه پرخطر قرار دارند باید پیش از بروز علائم، بهصورت دورهای غربالگری شوند.
اصلاح رژیم غذایی
در صورت تشخیص بیماری کلیوی یا قرار داشتن در معرض خطر، پزشک ممکن است توصیه کند:
- مصرف سدیم را کاهش دهید.
- دریافت پتاسیم و فسفر را کنترل کنید.
- در مراحل پیشرفتهتر، مصرف پروتئین را محدود کنید.
- از غذاهای فرآوریشده پرهیز کنید.
رژیم غذایی سالم شامل سبزیجات تازه، غلات کامل و چربیهای سالم میتواند نقش محافظتی داشته باشد.
ورزش منظم
فعالیت بدنی منظم به کنترل وزن، کاهش فشار خون و بهبود حساسیت به انسولین کمک میکند. حداقل ۳۰ دقیقه ورزش در بیشتر روزهای هفته توصیه میشود.
ترک دخانیات و محدود کردن الکل
سیگار جریان خون به کلیهها را کاهش میدهد و روند آسیب را تسریع میکند. مصرف الکل نیز در صورت افراط میتواند بر فشار خون و سلامت عمومی تأثیر منفی بگذارد.
مدیریت استرس
استرس مزمن میتواند فشار خون را افزایش دهد و سلامت عمومی بدن را تضعیف کند. تکنیکهایی مانند مدیتیشن، یوگا و خواب کافی میتوانند مؤثر باشند.
در صورت پیشرفت بیماری چه باید کرد؟
اگر بیماری مزمن کلیه پیشرفت کند و عملکرد کلیه بهشدت کاهش یابد، ممکن است بیمار به دیالیز نیاز پیدا کند. دیالیز فرایندی است که طی آن دستگاه مخصوص، خون را چندین بار در هفته تصفیه میکند. در برخی موارد، پیوند کلیه گزینه درمانی خواهد بود.
با این حال، هدف اصلی باید جلوگیری از رسیدن به این مرحله باشد؛ چراکه کیفیت زندگی بیمار در مراحل پیشرفته بهطور چشمگیری کاهش مییابد.
جمعبندی: پیشگیری، بهترین درمان است
پیشگیری از بیماری مزمن کلیه نیازمند آگاهی، غربالگری منظم و اصلاح سبک زندگی است. از آنجا که این بیماری اغلب بدون علامت پیشرفت میکند، افراد در معرض خطر باید پیش از بروز علائم اقدام کنند. کنترل دیابت و فشار خون، تغذیه سالم، ورزش منظم و پرهیز از مصرف بیرویه داروها، مهمترین ابزارهای محافظت از کلیهها هستند.
اگر سابقه خانوادگی بیماری کلیوی دارید یا به بیماریهای زمینهای مبتلا هستید، همین امروز با پزشک خود مشورت کنید. اقدام پیشگیرانه میتواند از نارسایی کلیه و نیاز به دیالیز در آینده جلوگیری کند.
