در بیستمین نشست کمیته بینالمللی حفاظت از میراث فرهنگی ناملموس یونسکو، سه عنصر فرهنگی «سمنوپزی»، «سرمه» و «بِشت» به نام کشورهای دیگر ثبت جهانی شد؛ تصمیمی که با توجه به پیشینه و ریشههای مشترک این آیینها و عناصر در ایران، واکنشها و حساسیتهایی را در داخل کشور به دنبال داشته است.
به گزارش خبرواژه، سنت پخت «سَمَنَک/ سومانک» یا همان سمنوپزی به نام ازبکستان و «سرمه» و «بِشت/ بیشت» (عبای عربی) به نام تعدادی از کشورهای عربزبان در فهرست میراث فرهنگی ناملموس یونسکو ثبت شد. بیستمین جلسه کمیته بیندولتی حفاظت از میراث فرهنگی ناملموس از ۸ تا ۱۳ دسامبر (۱۷ تا ۲۲ آذر) در دهلینو هند برگزار شد و در آن، ۶۷ پرونده از ۷۷ کشور مورد بررسی قرار گرفت.
ثبتهای یونسکو و سهم ایران در اجلاس
ایران در همین اجلاس توانست پرونده «هنر آینهکاری در معماری ایرانی» را در فهرست جهانی ثبت کند. در مقابل، «مینیاتور به سبک کمالالدین بهزاد» به نام افغانستان ثبت شد؛ موضوعی که پیشتر نیز واکنشهایی در افکار عمومی ایران برانگیخته بود. علیرضا ایزدی، مدیرکل دفتر ثبت آثار تاریخی و حفظ و احیای میراث معنوی و طبیعی وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی، در واکنش به این موضوع گفته بود: «اگر افغانستان بخواهد مکتبی را تحت عنوان مکتب بهزاد/ هرات ثبت کند، باید بیاید با ما بنشیند و رضایت ایران را بگیرد.»
سمنوپزی؛ ثبت به نام ازبکستان
در این اجلاس، ازبکستان موفق شد «سومانک/ سومالک (سمنک)» یا همان سمنوپزی را به نام خود ثبت جهانی کند. سمنو خوراکی سنتی و آیینی است که در ایام نوروز تهیه میشود و یکی از ارکان مهم سفره هفتسین در کشورهای حوزه نوروز به شمار میرود. این آیین علاوه بر ازبکستان، در ایران، تاجیکستان و افغانستان نیز رواج دارد، اما پرونده آن به صورت انحصاری به نام ازبکستان ثبت شد.
ثبت «بِشت» یا عبای عربی
عنصر فرهنگی «بیشت/ بِشت» یا عبای عربی نیز در پروندهای مشترک به نام کشورهای قطر، بحرین، عراق، اردن، کویت، عمان، عربستان سعودی، سوریه و امارات متحده عربی در فهرست میراث ناملموس یونسکو قرار گرفت. بشت لباسی بیرونی و سنتی است که مردان در مناسبتهای خاص مانند عروسی، تولد، تشییع جنازه و مراسم رسمی میپوشند و از موادی چون پشم و موی شتر یا بز تهیه میشود.
این پوشش در برخی مناطق ایران نیز رواج دارد و به عنوان نمادی از احترام، هویت فرهنگی، محافظت و گاه جایگاه اجتماعی و رهبری شناخته میشود.
ثبت «سرمه عربی» و واکنشها
همچنین در این دوره از اجلاس، کشورهای سوریه، عراق، اردن، لیبی، عمان، فلسطین، عربستان سعودی، تونس و امارات متحده عربی، «سرمه عربی» را در قالب یک پرونده مشترک ثبت جهانی کردند. این در حالی است که تهیه و استفاده از سرمه در ایران نیز سابقهای طولانی دارد.
در توضیح این پرونده آمده است: «سرمه هم یک هنر و هم یک رسم اجتماعی است که بخشی جداییناپذیر از سبک زندگی قبایل بادیهنشین، عشایری و جوامع روستایی منطقه عرب به شمار میرود. این پودر سیاه علاوه بر کاربرد آرایشی، برای محافظت در برابر باد، شن و نور خورشید نیز استفاده میشود و در آیینهای مذهبی و مناسبتهای خاص جایگاه ویژهای دارد.»
نگاه وزارت میراث فرهنگی به ثبتهای مشترک
ثبت این عناصر به نام کشورهای دیگر، با وجود اشتراکات فرهنگی با ایران، معمولاً با حساسیت افکار عمومی مواجه میشود. با این حال، مقامات وزارت میراث فرهنگی تأکید دارند: «برای عناصری که در یک حوزه تمدنی گسترده شکل گرفتهاند، در شرایط امروز نمیتوان مالکیت مطلق تعریف کرد و کنوانسیون ۲۰۰۳ یونسکو نیز مفهوم مالکیت را برای میراث ناملموس مطرح نمیکند.»
برای پیگیری تازهترین اخبار میراث فرهنگی و ثبتهای جهانی یونسکو، خبرواژه را دنبال کنید.
