از عوارض دیر خوابیدن و شب بیداریهای طولانی چقدر میدانید؟ کمخوابی و شبزندهداری (Late Sleeping & Sleep Deprivation) تنها یک عادت ساده یا انتخاب سبک زندگی نیست، بلکه موضوعی جدی و تأثیرگذار بر سلامت جسم و روان انسان به شمار میرود. بسیاری از افراد تصور میکنند که میتوان با چند ساعت خواب کمتر، باز هم عملکرد طبیعی داشت؛ اما علم خواب چیز دیگری میگوید.
آیا تا به حال برایتان پیش آمده بدون زنگ ساعت، دقیقاً سر ساعت مشخصی از خواب بیدار شوید؟ این اتفاق جادویی نیست، بلکه حاصل عملکرد دقیق ساعت بیولوژیکی بدن است. تقریباً همه موجودات زنده از گیاهان و قارچها گرفته تا انسانها دارای ساعت درونی هستند که ریتم زندگی آنها را تنظیم میکند.
این ساعت زیستی در مغز و در بخشی به نام هیپوتالاموس قرار دارد؛ بخشی که ارتباط مستقیمی میان چشمها و مغز برقرار میکند. نور محیط مهمترین عامل تنظیم این ساعت است و به بدن کمک میکند بداند چه زمانی باید بیدار شود، استراحت کند، غذا بخورد یا بخوابد. این چرخه علمی با نام ریتم شبانهروزی یا Circadian Rhythm شناخته میشود.
اگرچه همه انسانها دارای این ریتم هستند، اما تنظیم آن در افراد مختلف یکسان نیست. این تفاوتها با عنوان «کرونوتایپ» شناخته میشوند. برخی افراد ذاتاً سحرخیزند و برخی دیگر شبزندهدار؛ این موضوع بیشتر ژنتیکی است و ربطی به تنبلی یا اراده ندارد.
مشکل از جایی آغاز میشود که فرد برخلاف ساعت بدن خود زندگی میکند؛ مثلاً شبها تا دیروقت بیدار میماند اما مجبور است صبح زود بیدار شود و روز خود را با کمخوابی ادامه دهد. این تضاد مداوم میان ساعت بدن و سبک زندگی، زمینهساز بسیاری از مشکلات جسمی و روانی است؛ موضوعی که بارها در گزارشهای سلامت منتشرشده توسط «خبرواژه» به آن اشاره شده است.
عوارض دیر خوابیدن و شب بیداریهای طولانی
کاهش ایمنی بدن
کمخوابی سیستم ایمنی بدن را بهشدت تضعیف میکند. افرادی که خواب نامنظم دارند، بیشتر در معرض ابتلا به سرماخوردگی، آنفولانزا و عفونتهای ویروسی قرار میگیرند. خواب کافی به بدن اجازه میدهد سلولهای دفاعی را بازسازی و تقویت کند.
چاقی و اضافه وزن
دیر خوابیدن ارتباط مستقیمی با اضافه وزن دارد. کمبود خواب باعث کاهش هورمون لپتین (هورمون سیری) و افزایش گرلین (هورمون گرسنگی) میشود. نتیجه این فرآیند، افزایش اشتها و تمایل به غذاهای پرکالری در ساعات نامناسب شب است.
کاهش سلامت روان و اختلالات خلقی
کمخوابی طولانیمدت میتواند منجر به تحریکپذیری، بدخلقی، اضطراب و حتی افسردگی شود. تحقیقات نشان میدهد بسیاری از افرادی که دچار مشکلات روحی هستند، کمتر از ۶ ساعت در شب میخوابند.
افزایش خطر ابتلا به دیابت نوع ۲
افرادی که کمتر از ۵ ساعت در شب میخوابند، بیشتر در معرض ابتلا به دیابت نوع ۲ قرار دارند. کمخوابی باعث اختلال در متابولیسم گلوکز و کاهش توانایی بدن در استفاده مؤثر از قند خون میشود.
کاهش میل جنسی
خواب ناکافی باعث کاهش سطح هورمونهای جنسی، بهویژه تستوسترون در مردان میشود. این موضوع میل جنسی را در هر دو جنس کاهش داده و بر کیفیت روابط زناشویی اثر منفی میگذارد.
افزایش خطر سندرم متابولیک
شببیداریهای مداوم منجر به بدخوابی، پرخوری شبانه و تغییرات متابولیکی میشود. این شرایط احتمال بروز سندرم متابولیک، چربی شکمی، بیماریهای قلبی، سکته مغزی و دیابت را افزایش میدهد.
ناباروری
کمخوابی میتواند تعادل هورمونی بدن را به هم بزند و احتمال ناباروری را در زنان و مردان افزایش دهد. خواب منظم نقش مهمی در سلامت سیستم تولیدمثل دارد.
مشکلات قلبی و افزایش فشار خون
دیر خوابیدن با افزایش فشار خون، التهاب مزمن و بالا رفتن ریسک بیماریهای قلبی ارتباط مستقیم دارد. بدن در خواب عمیق فرصت ترمیم قلب و عروق را پیدا میکند.
سردرد، کمردرد و دردهای عضلانی
بینظمی خواب میتواند منجر به سردردهای مزمن، کمردرد و دردهای عضلانی شود. این دردها گاهی بیش از نیمی از روز فرد را درگیر میکنند و کیفیت زندگی را کاهش میدهند.
کاهش تمرکز و افت عملکرد ذهنی
مغزی که به اندازه کافی استراحت نکرده باشد، تمرکز، حافظه و سرعت پردازش پایینی دارد. کمخوابی همچنین باعث کاهش ترشح دوپامین میشود؛ هورمونی که نقش مهمی در احساس شادی و انگیزه دارد.
بههمریختگی عادات غذایی
دیر خوابیدن میتواند رژیم غذایی را مختل کند؛ برخی افراد دچار افزایش وزن و برخی دیگر بهطور غیرمنتظرهای لاغر میشوند. این تغییرات، سیستم ایمنی بدن را نیز تحت تأثیر قرار میدهد.
با توجه به تمام این موارد، متخصصان توصیه میکنند که خواب شبانه منظم و قبل از ساعت ۱۲ شب، یکی از مهمترین پایههای حفظ سلامت جسم و روان است. شبزندهداریهای طولانی شاید در کوتاهمدت بیضرر به نظر برسند، اما در بلندمدت هزینههای سنگینی برای بدن به همراه دارند.
