اضطراب جنگ یکی از طبیعیترین واکنشهای روانی در شرایطی است که فضای عمومی جامعه مملو از اخبار تنش، درگیری و احتمال جنگ میشود. وقتی مدام درباره جنگ صحبت میشود، سطح استرس و نگرانی در میان خانوادهها افزایش مییابد و این موضوع میتواند پیامدهای روانی و اجتماعی گستردهای به دنبال داشته باشد. در چنین شرایطی، مدیریت اضطراب جنگ (War Anxiety) و پیشگیری از شکلگیری کینه و عقدههای روانی در نوجوانان اهمیت دوچندان پیدا میکند؛ زیرا نوجوانان بیش از دیگر گروههای سنی در معرض هیجانهای شدید و تصمیمهای احساسی قرار دارند.
به گزارش «خبر واژه»، یک روانشناس با اشاره به افزایش اضطراب عمومی در روزهای اخیر تأکید میکند که نگرانی در شرایط پرتنش طبیعی است، اما نحوه مواجهه خانوادهها و حاکمیت با این وضعیت میتواند آینده روانی جامعه را رقم بزند. در ادامه، مهمترین نکات مطرحشده درباره مدیریت استرس، نقش خانواده، ضرورت بخشش و پیشگیری از کینهورزی در نوجوانان را بررسی میکنیم.
اضطراب جنگ؛ واکنشی طبیعی اما قابل مدیریت
وقتی صحبت از وقوع جنگ میشود، ذهن انسان بهطور ناخودآگاه به سمت تهدید، ناامنی و آیندهای نامعلوم میرود. این وضعیت میتواند باعث افزایش ضربان قلب، اختلال خواب، تحریکپذیری، خشم و حتی افسردگی شود. بسیاری از خانوادهها این روزها مدام از یکدیگر میپرسند که آیا جنگ خواهد شد یا نه؛ گفتوگوها حول همین محور میچرخد و فضای روانی جامعه تحت تأثیر قرار میگیرد.
کارشناسان معتقدند اصل اساسی در این شرایط، حفظ سلامت روان است. به جای تمرکز صرف بر درمان اضطراب بهعنوان یک بیماری، باید به دنبال نهادینهکردن آرامش در سبک زندگی بود. ایجاد احساس امنیت در خانه، تقویت امید و همدلی میان اعضای خانواده و پرهیز از انتشار شایعات میتواند سطح تابآوری را افزایش دهد.
دو منبع اصلی آرامش در بحرانها
از نگاه روانشناختی، انسان در شرایط بحرانی دو منبع مهم آرامش دارد: نخست باورها و اتکاهای درونی که به او احساس معنا و امید میدهد، و دوم حمایت عاطفی متقابل میان اعضای خانواده. زمانی که پدر و مادر با آرامش و اطمینان با فرزندان صحبت میکنند و به آنها میگویند در هر شرایطی کنارشان خواهند بود، اضطراب کودکان و نوجوانان به شکل محسوسی کاهش مییابد.
گفتوگوهای خانوادهمحور، پرهیز از بزرگنمایی تهدیدها و تمرکز بر راهکارهای عملی برای آمادگی، به جای ترسآفرینی، میتواند فضای خانه را از تنش دور کند. این رویکرد باعث افزایش تابآوری در سختترین شرایط خواهد شد.
نوجوانان و هیجانطلبی؛ مرز باریک میان شیطنت و کینه
نوجوانی دورهای است که هیجانطلبی، تجربهجویی و برانگیختگی عاطفی در اوج خود قرار دارد. در شرایط اجتماعی ملتهب، برخی نوجوانان ممکن است تحت تأثیر هیجان جمعی رفتارهایی انجام دهند که لزوماً ریشه سیاسی یا ایدئولوژیک ندارد، بلکه ناشی از هیجان و ناپختگی تصمیمگیری است.
کارشناسان تأکید میکنند اگر احراز شود که رفتار برخی نوجوانان صرفاً از روی هیجان و بدون وابستگی سازمانیافته یا نیت خصمانه بوده، باید با رویکرد اصلاحی و آموزشی با آنها برخورد شود. تبدیل یک خطای نوجوانانه به تجربهای سرشار از تحقیر و طرد اجتماعی میتواند زمینهساز شکلگیری عقدههای عمیق روانی شود.
بخشش درمانی؛ رویکردی مؤثر در پیشگیری از خشونت
یکی از رویکردهای مهم در رواندرمانی نوین، «بخششدرمانی» است. این رویکرد بر این باور است که انباشت خشم، تحقیر و ناکامی میتواند به شکلگیری شخصیتهای کینهتوز و حتی خشونتطلب منجر شود. نوجوانی که احساس میکند دیده نمیشود، شنیده نمیشود یا فقط با زبان تهدید و تحقیر با او سخن گفته میشود، ممکن است به مرور زمان دچار عقدههای روانی شود.
نمونههای تلخ تاریخی نشان دادهاند که انباشت عقدههای روانی میتواند به فجایع انسانی منجر شود. در پروندهای تکاندهنده به قتل دهها کودک اعتراف کرد، در اظهارات خود به نقش عقدهها و ناکامیهای شدید روانی اشاره کرده بود. این نمونه هشداری جدی است که بیتوجهی به سلامت روان و تحقیر مداوم افراد میتواند پیامدهای غیرقابل جبرانی داشته باشد.
البته تأکید بر پیشگیری به معنای نادیدهگرفتن قانون یا عدالت نیست؛ بلکه هدف آن است که با رویکردی اصلاحی، اجازه ندهیم نوجوانان به سمت کینهورزی و دشمنی پایدار سوق داده شوند.
نقش حاکمیت در کاهش اضطراب اجتماعی
ایجاد امنیت و تأمین معیشت، دو رکن اساسی برای آرامش جامعه محسوب میشود. زمانی که مردم از نظر اقتصادی و اجتماعی احساس ثبات داشته باشند، میزان اضطراب عمومی کاهش مییابد. امنیت فقط به معنای امنیت انتظامی نیست؛ امنیت درمانی، آموزشی و حقوقی نیز به همان اندازه اهمیت دارد.
دسترسی آسان به خدمات پزشکی، وجود پزشک خانواده، مشاور حقوقی و روانشناس برای خانوادهها میتواند بار روانی بحرانها را کاهش دهد. در بسیاری از کشورها، سیستمهای حمایتی بهگونهای طراحی شدهاند که افراد در مواقع اضطراری به سرعت خدمات دریافت میکنند و همین موضوع احساس امنیت را تقویت میکند.
عدالت آموزشی و کاهش تنش خانوادهها
یکی دیگر از عوامل استرسزا برای خانوادهها، رقابتهای فشرده آموزشی و فشارهای مرتبط با کنکور است. زمانی که نظام آموزشی نتواند عدالت و کیفیت را بهطور یکنواخت ارائه دهد، خانوادهها ناچار به پرداخت هزینههای سنگین کلاسهای جانبی میشوند و این فشار مالی و روانی مضاعفی ایجاد میکند. اصلاح ساختارهای آموزشی و تقویت کیفیت مدارس میتواند بخشی از اضطراب خانوادهها را کاهش دهد.
خدمات روانشناسی رایگان؛ یک ضرورت اجتماعی
در شرایط بحرانی، ارائه خدمات روانشناسی و مشاوره رایگان به خانوادهها میتواند نقش پیشگیرانه مهمی ایفا کند. وجود روانشناس خانواده برای هر چند صد خانوار، برگزاری دورههای آموزشی مهارتهای زندگی، مدیریت خشم و حل تعارض میتواند از بروز بسیاری از آسیبهای اجتماعی جلوگیری کند.
همچنین برای نوجوانانی که مرتکب خطاهایی از سر هیجان شدهاند، دورههای آموزشی کوتاهمدت، مشاوره تخصصی و بازگرداندن سریع آنها به محیط خانواده میتواند از تبدیل خطا به بحران هویتی جلوگیری کند. زبان تکریم، تشویق و تأیید، بسیار مؤثرتر از زبان تهدید و تحقیر است.
چگونه در خانه اضطراب جنگ را کاهش دهیم؟
- محدودکردن پیگیری مداوم اخبار تنشآمیز و پرهیز از شایعات
- گفتوگوی صادقانه اما آرام با فرزندان درباره شرایط
- تقویت برنامههای روزمره مانند ورزش، مطالعه و فعالیتهای جمعی خانوادگی
- آموزش مهارتهای مدیریت استرس به نوجوانان
- در صورت نیاز، مراجعه به مشاور یا روانشناس
به یاد داشته باشیم که اضطراب جنگ اگرچه طبیعی است، اما ماندگارشدن آن میتواند به فرسایش روانی جامعه منجر شود. آینده هر جامعهای در گرو سلامت روان نوجوانان آن است. با تقویت آرامش در خانواده، گسترش فرهنگ گفتوگو و پرهیز از تحقیر و طرد، میتوان از شکلگیری کینههای خطرناک جلوگیری کرد و نسلی تابآور، امیدوار و مسئولیتپذیر پرورش داد.
