راز ژنتیکی داوینچی بار دیگر توجه جامعه علمی را به خود جلب کرده است. پژوهشگران اعلام کردهاند که احتمال دارد برای نخستینبار بتوانند DNA لئوناردو داوینچی را از یک طراحی منسوب به او استخراج کنند. این خبر نهتنها برای علاقهمندان تاریخ هنر، بلکه برای دانشمندان حوزه ژنتیک نیز هیجانانگیز است. آیا میتوان از دل یک اثر هنری متعلق به رنسانس، ماده ژنتیکی یکی از بزرگترین نوابغ تاریخ را بازسازی کرد؟ مفهوم بازسازی Leonardo da Vinci DNA اکنون از یک ایده تخیلی به پروژهای علمی نزدیک شده است.
:contentReference[oaicite:0]{index=0}، نابغه بیبدیل رنسانس، قرنهاست که الهامبخش هنرمندان و دانشمندان است. اکنون گروهی از پژوهشگران مدعی شدهاند که موفق به استخراج دیانای جزئی از یک طراحی با مداد قرمز به نام «کودک مقدس» شدهاند؛ اثری که برخی آن را به خود داوینچی نسبت میدهند.
دیانای از دل یک نقاشی رنسانسی
دیانای استخراجشده از طراحی «کودک مقدس» حاوی توالیهایی از کروموزوم Y است؛ کروموزومی که تقریباً بدون تغییر از پدر به پسر منتقل میشود. این توالیها با یک هاپلوگروپ رایج در منطقه توسکانی ایتالیا، زادگاه داوینچی، مطابقت دارند.
پژوهشگران این دادهها را با مواد ژنتیکی بازیابیشده از نامهای متعلق به قرن پانزدهم مقایسه کردهاند؛ نامهای که توسط یکی از بستگان خانواده داوینچی نوشته شده بود. شباهتهای مشاهدهشده، فرضیه ارتباط ژنتیکی را تقویت کرده است، هرچند هنوز قطعیت علمی حاصل نشده است.
چرا کروموزوم Y اهمیت دارد؟
کروموزوم Y تنها از طریق خط پدری منتقل میشود. بنابراین، اگر توالیهای یافتشده در اثر هنری با توالیهای بستگان مرد خانواده داوینچی مطابقت داشته باشد، میتواند نقطه شروع مهمی برای بازسازی ژنوم او باشد. با این حال، این تنها آغاز مسیر است و برای اثبات قطعی نیاز به مقایسههای بیشتر وجود دارد.
چالش بزرگ: آیا «کودک مقدس» واقعاً اثر داوینچی است؟
یکی از موانع اصلی، تردید درباره اصالت طراحی «کودک مقدس» است. برخی کارشناسان هنر معتقدند ممکن است این اثر توسط یکی از شاگردان داوینچی خلق شده باشد. اگر چنین باشد، دیانای یافتشده لزوماً متعلق به خود او نیست و میتواند به شاگردان، نگهبانان یا افرادی تعلق داشته باشد که طی قرنها با این اثر تماس داشتهاند.
در نتیجه، حتی اگر دیانای انسانی در این طراحی وجود داشته باشد، اثبات تعلق آن به شخص داوینچی نیازمند شواهد تکمیلی است.
چرا دسترسی به قبر داوینچی ممکن نیست؟
یکی دیگر از چالشها، وضعیت آرامگاه داوینچی در فرانسه است. آرامگاه او در جریان انقلاب فرانسه آسیب دید و بقایای احتمالی هنگام انتقال به محل دفن جدید در کلیسای سنت-هوبرت در آمبرویز یا از بین رفت یا با دیگر اجساد مخلوط شد.
به دلیل نبود نمونه مرجع قطعی، پژوهشگران اجازه توالییابی مستقیم از بقایای موجود در قبر را ندارند. بدون نمونه مقایسهای معتبر، هرگونه نتیجهگیری قطعی دشوار خواهد بود.
نقش دیانای میتوکندریایی در این پژوهش
پژوهشگران همچنین به دنبال یافتن دیانای میتوکندریایی هستند. این نوع دیانای که از مادر به فرزند منتقل میشود، نسبت به دیانای کروموزومی روی اشیاء بیشتر باقی میماند؛ زیرا هر سلول صدها تا هزاران نسخه از آن دارد.
مشکل اینجاست که محل دفن مادر داوینچی، کاترینا دی مئو لیپی، ناشناخته است. اگر بقایای او پیدا شود، میتوان دیانای میتوکندریایی را با نمونههای استخراجشده از آثار هنری مقایسه کرد.
سایر منابع احتمالی برای استخراج DNA
پژوهشگران علاوه بر طراحی «کودک مقدس»، در حال بررسی منابع دیگری نیز هستند:
- سه استخوان از آرامگاه خانوادگی در ایتالیا که به پدربزرگ داوینچی نسبت داده میشود.
- نمونهگیری از بازماندگان زنده شناختهشده خانواده داوینچی.
- دسته مویی که در سال ۱۸۶۳ در آمبرویز کشف شده و احتمال دارد متعلق به ریش داوینچی باشد.
- دستنوشتهها و دفترچههای شخصی منسوب به او.
یکی از آثار مهم در این زمینه، دفترچه معروف به :contentReference[oaicite:1]{index=1} است؛ نسخهای ۷۲ صفحهای از یادداشتهای علمی داوینچی که گفته میشود اثر انگشتی منسوب به او را در خود دارد و میتواند گزینه مناسبی برای نمونهبرداری باشد.
هدف نهایی: بازسازی ژنوم نابغه رنسانس
دانشمندان امیدوارند بازسازی ژنوم داوینچی بتواند به اعتبارسنجی آثار هنری منسوب به او کمک کند. علاوه بر این، برخی پژوهشگران معتقدند بررسی ژنتیکی او ممکن است سرنخهایی درباره تواناییهای خارقالعادهاش ارائه دهد؛ از جمله مهارت هنری، نبوغ علمی و حتی بینایی دقیقتر از حد معمول.
با این حال، باید تأکید کرد که این پژوهش هنوز داوری همتا نشده و در پایگاه داده :contentReference[oaicite:2]{index=2} منتشر شده است. بنابراین نتایج آن هنوز قطعی محسوب نمیشود.
موانع علمی و اخلاقی
استخراج DNA از آثار هنری با چالشهای فنی و اخلاقی متعددی همراه است. هرگونه نمونهبرداری ممکن است به اثر هنری آسیب بزند. همچنین پرسشهایی درباره حریم ژنتیکی افراد تاریخی و نحوه استفاده از دادههای ژنتیکی آنها مطرح است.
در عین حال، پیشرفت فناوریهای ژنتیکی امکان استخراج مقادیر بسیار ناچیز دیانای را فراهم کرده است؛ موضوعی که چند دهه پیش غیرممکن به نظر میرسید.
جمعبندی؛ آیا راز ژنتیکی داوینچی فاش خواهد شد؟
راز ژنتیکی داوینچی هنوز به طور کامل حل نشده است، اما پژوهشهای اخیر گام مهمی در این مسیر به شمار میرود. اگرچه اصالت اثر «کودک مقدس» و تعلق دیانای یافتشده به خود داوینچی همچنان محل بحث است، اما این تحقیقات افق تازهای در پیوند میان هنر، تاریخ و ژنتیک گشوده است.
شاید در آینده، با ترکیب دادههای ژنتیکی، اسناد تاریخی و تحلیلهای هنری، بتوان تصویری دقیقتر از این نابغه رنسانس ترسیم کرد. تا آن زمان، راز ژنتیکی داوینچی همچنان یکی از جذابترین معماهای علم و تاریخ باقی خواهد ماند.
