تحولات فرهنگی، گسترش شبکههای اجتماعی و تغییر الگوهای زندگی، دغدغههای دختران نسل جدید را دستخوش تغییر کرده است. یک پژوهشگر حوزه زن و خانواده معتقد است مهمترین مسئله دختران امروز، بحران هویت و نبود الگوهای مرجع پایدار است؛ موضوعی که به باور او ریشه بسیاری از چالشهای فردی و اجتماعی آنان به شمار میرود.
به گزارش خبرواژه، دغدغههای دختران ۲۰ تا ۳۰ ساله در سالهای اخیر تغییرات قابل توجهی داشته و عواملی مانند تغییر سبک زندگی، نفوذ گسترده فضای مجازی و دگرگونی ارزشهای اجتماعی بر اولویتها و انتخابهای آنان تأثیر گذاشته است.
در همین زمینه با اعظم شیری، دانشجوی دکتری مطالعات زنان گرایش حقوق زن در اسلام و پژوهشگر حوزه زن و خانواده، درباره مهمترین مسائل و دغدغههای دختران نسل جدید گفتوگو شده است.
بحران الگوهای هویتی؛ نخستین دغدغه دختران امروز
شیری درباره مهمترین دغدغههای دختران جوان اظهار کرد: دغدغهها متفاوت است و نمیتوان یک نسخه واحد برای همه دختران ۲۰ تا ۳۰ ساله ارائه کرد. بخشی از دغدغهها را باید بهصورت کلی دید و بخشی دیگر را متناسب با شرایط منطقهای، قومی و قبیلهای بررسی کرد.
وی افزود: اگر بخواهیم با توجه به ارتباطی که با دانشجوها و نوجوانها داریم، به مهمترین دغدغه این روزها اشاره کنیم، شاید بتوان از تغییر شخصیت یا به تعبیر دقیقتر، نداشتن الگوی واحد و منسجم نام برد.
این پژوهشگر حوزه زن و خانواده ادامه داد: در گذشته دختران الگوهای ثابتی داشتند؛ مادر، عمه، خاله، زنعمو، زندایی و زنانی که در اطرافشان بودند، الگوهای مرجع آنها محسوب میشدند. حتی سلبریتیهایی که میدیدند نیز تقریبا دغدغههای مشترکی داشتند و همه به سمت یک آرمان حرکت میکردند، اما امروز به لطف رسانهها این موضوع ضریب بسیار بالایی پیدا کرده است.
شیری بیان کرد: امروز این پیام منتقل میشود که لازم نیست شبیه کسی باشید یا خودتان را به جایگاه فرد دیگری برسانید؛ بلکه خودتان میتوانید یک مرجع و الگو برای دیگران باشید. همین سیالیت و نبود مرجعی که بتواند این وضعیت را سامان دهد، یکی از مسائل اصلی دختران و نوجوانان امروز است.
تأثیر گسترده فضای مجازی بر سبک زندگی دختران
وی حضور فضای مجازی را دومین مسئله مهم دختران امروز دانست و گفت: فضای مجازی بسیاری از معادلات را تغییر داده است.
به گفته شیری، در گذشته بسیاری از امکانات و سبکهای زندگی در اختیار گروههای خاصی بود و همه افراد به آنها دسترسی نداشتند، اما امروز رسانه این تصویر را بازنمایی میکند که دیگر چیزی به نام حریم خصوصی وجود ندارد.
وی افزود: امروز دختری که در پایینترین سطح اقتصادی یا در نقطهای دور از امکانات زندگی میکند، آرزوهای خود را بر اساس سبک زندگی فردی در نقطهای دیگر شکل میدهد. همین مسئله تأثیر عمیقی بر ذهن و سبک زندگی او گذاشته است.
ضعف مهارتهای فردی و اجتماعی؛ چالش سوم دختران جوان
این پژوهشگر حوزه زن و خانواده، ضعف مهارتهای فردی و اجتماعی را سومین دغدغه مهم دختران نسل جدید عنوان کرد و گفت: دختران امروز در بسیاری از زمینهها از جمله خودشناسی، حل مسئله، کنترل هیجان، مهارتهای ارتباطی، همسرداری، مادری و سایر مهارتهای زندگی، آموزش کافی دریافت نکردهاند.
وی ادامه داد: گویی فرآیند جامعهپذیری و تبدیل شدن به یک شهروند مسئول و یک انسان توانمند، آنگونه که باید، در آنها شکل نگرفته است.
تغییر اولویتها نسبت به یک دهه گذشته
شیری درباره تغییر دغدغههای دختران نسبت به گذشته گفت: قطعاً دغدغهها متفاوت شدهاند. در گذشته دختران ما به دنبال مسائل دیگری بودند و اولویتهایشان چیزهای دیگری بود. اگر به ۱۰ سال قبل برگردیم، هنوز مادری و همسری در اولویت دغدغههای بسیاری از دختران قرار داشت، اما امروز این اولویتها تغییر کرده است.
وی افزود: امروز بیش از هر چیز، خود فرد، آرزوها، اشتیاقها و خواستههای شخصی او اهمیت پیدا کرده است. فردگرایی مطلق بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفته و زمانی که اخلاق و بسیاری از روابط اجتماعی تحت تأثیر مبانی لیبرالی و نگاه مبتنی بر سود و منفعت قرار میگیرد، طبیعی است که سبک تصمیمگیری افراد نیز تغییر کند.
شیری با اشاره به تأثیر فضای مجازی در این تغییرات اظهار کرد: فضای مجازی تقریباً چیزی را خصوصی باقی نگذاشته و همین مسئله بر شکلگیری خواستهها، انتظارات و دغدغههای نسل جدید تأثیر جدی گذاشته است.
ریشه مشترک دغدغههای دختران در شهرهای مختلف
این پژوهشگر حوزه زن و خانواده درباره تفاوت دغدغههای دختران در شهرهای بزرگ و مناطق کوچکتر گفت: اگر بخواهیم دختران تهران را با دختران شهرهایی مانند قم مقایسه کنیم، ممکن است در ظاهر تفاوتهایی دیده شود، اما وقتی به لایههای زیرین و عمق مسئله نگاه میکنیم، میبینیم که این دغدغهها در بسیاری از موارد با یکدیگر تلاقی دارند.
وی ادامه داد: شاید صورت مسئله متفاوت باشد، اما بنیان و ریشه آنها یکی است. فرهنگ، جغرافیا، ساختار خانواده و شرایط اجتماعی هر منطقه همچنان در شکلگیری نوع و شدت این دغدغهها نقش مهمی ایفا میکند.
هویت؛ نقطه آغاز اصلاح وضعیت دختران جوان
شیری درباره اولویت سیاستگذاران برای بهبود شرایط دختران جوان اظهار کرد: اساساً این سؤال از این جهت که بخواهد تنها یک مسئله را بهعنوان راهحل معرفی کند، محل تأمل است؛ زیرا مسائل اجتماعی تکعلتی نیستند.
وی افزود: امروز با مسائل پیچیده، درهمتنیده و کلافوار مواجه هستیم. برای حل هر مسئله اجتماعی، ابتدا باید مجموعه علل آن را شناسایی کرد و سپس برای هر یک از آنها برنامه داشت.
این پژوهشگر حوزه زن و خانواده با تأکید بر اهمیت موضوع هویت گفت: اگر قرار باشد نقطهای را انتخاب کنیم که سیاستگذار بتواند با اطمینان بیشتری روی آن سرمایهگذاری کند و از آنجا اصلاح را آغاز کند، به اعتقاد من آن نقطه «هویت» است.
وی ادامه داد: هویت زن، هویت دختر و هویت مادر؛ یعنی تصویری که دختران امروز از خود دارند و خودپندارهای که نسبت به جایگاه و نقش خود در زندگی پیدا میکنند. اگر بتوانیم این مسئله را بر اساس ارزشها، هنجارها و مبانی فکری و اعتقادی متناسب با فرهنگ ایرانی ـ اسلامی بهدرستی تبیین کنیم، بخش قابل توجهی از مسائل نیز بهتدریج اصلاح خواهد شد.
شیری تأکید کرد: شکلگیری هویت، فرآیندی زمانبر است که باید از همان سالهای نخست زندگی آغاز شود. در این مسیر، خانواده، نظام آموزشی، مدرسه، دانشگاه، رسانه و سایر نهادهای فرهنگی و اجتماعی باید در کنار یکدیگر قرار بگیرند و هر یک نقش خود را در تربیت و شکلگیری هویت دختران ایفا کنند.
تقویت هویت و شناخت درست از جایگاه فردی و اجتماعی دختران میتواند گامی مؤثر در کاهش بسیاری از چالشهای پیش روی نسل جدید باشد.
برای آگاهی از تازهترین تحلیلهای اجتماعی و اخبار حوزه زنان و خانواده، خبرهای جدید را در خبرواژه دنبال کنید.
