به گزارش خبرواژه، کارشناسان حوزه اقلیم و منابع آب با اشاره به افزایش احتمال شکلگیری پدیده النینو، نسبت به برداشتهای خوشبینانه از افزایش احتمالی بارش هشدار دادند و بر ضرورت آمادگی پیشدستانه برای بارشهای شدید و سیلابهای احتمالی پاییز تأکید کردند.
این موضوع در دویستوپنجاهوششمین نشست علمی ـ تخصصی مرکز پژوهشهای توسعه و آیندهنگری با عنوان «النینو در راه ایران؟ تغییرات اقلیمی، تهدیدات، فرصتها و آمادگی برای سازگاری» مطرح شد. در این نشست، شماری از استادان دانشگاه، پژوهشگران و مدیران حوزه آب، اقلیم و مدیریت سیلاب درباره آثار احتمالی دورپیوندهای جوی ـ اقیانوسی و راهکارهای مدیریت ریسک گفتوگو کردند.
النینو به معنای قطعی ترسالی و سیلاب نیست
محمد ابراهیمنیا، رئیس امور آب، کشاورزی و محیطزیست سازمان برنامه و بودجه کشور و دبیر علمی این نشست، با اشاره به اهمیت آب و اقلیم در برنامهریزی کشور گفت این دو موضوع مستقیماً با پایداری سرزمین، امنیت غذایی و مدیریت منابع آب ارتباط دارند.
او با تأکید بر تغییرپذیری شدید بارش در ایران گفت پدیدههایی مانند النینو میتوانند از طریق دورپیوندهای جوی بر الگوهای بارش در مناطق دور از محل شکلگیری خود اثر بگذارند، اما نباید این پدیده را معادل قطعی افزایش بارش یا وقوع سیلاب دانست.
به گفته ابراهیمنیا، نتیجه نهایی بارش در ایران به مجموعهای از عوامل از جمله شرایط اقیانوس آرام، اقیانوس هند، دریای عمان، خلیج فارس، دریای سرخ و مدیترانه وابسته است و به همین دلیل تصمیمگیری باید با درنظرگرفتن مجموعه شاخصها و عدمقطعیت پیشبینیها انجام شود.
افزایش بارش لزوماً به معنای پایان خشکسالی نیست
عباس رنجبر سعادتآبادی، عضو هیئت علمی پژوهشگاه هواشناسی و علوم جوی کشور، نیز تأکید کرد که تغییر اقلیم تنها به افزایش میانگین دما محدود نمیشود و میتواند بر امنیت آب، تولید غذا، سلامت، زیرساختها و اکوسیستمها اثر بگذارد.
او با اشاره به احتمال شکلگیری النینو در ماههای آینده گفت این پدیده بهتنهایی برای پیشبینی وضعیت بارش ایران کافی نیست. بررسی دورههای گذشته نشان میدهد ارتباط میان النینو و بارش ایران قطعی و خطی نیست و عوامل دیگری نیز در تعیین شرایط اقلیمی کشور نقش دارند.
رنجبر سعادتآبادی افزود برخی مدلها برای پاییز، بهویژه در حوزه زاگرس و نوار غربی کشور، گرایش به بارش بیش از نرمال را نشان میدهند، اما عدمقطعیت پیشبینی برای زمستان بیشتر است. بنابراین نمیتوان افزایش احتمالی بارش پاییز را به کل کشور تعمیم داد یا آن را نشانه پایان خشکسالی دانست.
وی همچنین هشدار داد که ممکن است یک منطقه در مدت کوتاهی با بارش بسیار شدید روبهرو شود، اما در مقیاس سالانه همچنان با کمبود آب مواجه باشد. به همین دلیل، افزایش بارش در یک دوره زمانی الزاماً به معنای بهبود پایدار منابع آب نیست.
اتکا به یک شاخص اقلیمی میتواند گمراهکننده باشد
علیاکبر شمسیپور، استاد اقلیمشناسی دانشکده جغرافیای دانشگاه تهران، با تأکید بر ضرورت نگاه سیستمی به اقلیم گفت النینو تنها یکی از دهها الگو و شاخص دورپیوندی مؤثر بر سامانه اقلیم جهان است و نباید بهصورت مستقل از سایر عوامل بررسی شود.
وی با اشاره به تجربه برخی سالهای گذشته اظهار کرد حتی در سالهایی که شرایط النینو شکل گرفته، بارش مورد انتظار در ایران الزاماً محقق نشده است؛ زیرا سایر شاخصهای اقلیمی میتوانند در جهت متفاوتی عمل کنند.
شمسیپور همچنین بر اهمیت توزیع زمانی بارش تأکید کرد و گفت ممکن است مجموع بارش سالانه از نظر هواشناسی مناسب باشد، اما زمان وقوع بارش برای کشاورزی یا تغذیه منابع آب مناسب نباشد. از این رو باید میان ترسالی هواشناختی، هیدرولوژیک و کشاورزی تفاوت قائل شد.
به گفته این استاد دانشگاه، تمرکز بارش در یک دوره کوتاه میتواند در کنار افزایش آمار بارندگی، خطر فرسایش خاک، تخریب مزارع و وقوع سیلاب را نیز افزایش دهد.
ضرورت تغییر سریع از مدیریت خشکسالی به مدیریت سیلاب
شمسیپور با اشاره به تجربه سیلابهای گذشته گفت نظام مدیریت آب نباید تنها بر شرایط خشکسالی متمرکز باشد و باید توان تغییر سریع از مدیریت کمآبی به مدیریت سیلاب را داشته باشد.
در چنین شرایطی، مجموعهای از اقدامات سازهای و غیرسازهای از جمله مدیریت سدها، آبخیزداری، آبخوانداری، پایش مستمر شرایط جوی و تقویت سامانههای هشدار میتواند مورد توجه قرار گیرد.
هشدار زودهنگام؛ ابزار کاهش خسارت سیلاب
کامران امامی، نماینده ایران و رئیس اسبق کارگروه بینالمللی مدیریت تطبیقی سیلاب در ICID، پیشبینی اقلیمی را ابزاری برای فراهم کردن زمان لازم جهت اقدامات پیشدستانه دانست.
وی گفت در بسیاری از مخاطرات طبیعی نمیتوان مانع وقوع پدیده شد، اما با استفاده از هشدار زودهنگام و آمادگی مناسب میتوان میزان خسارت و تلفات را کاهش داد. به گفته امامی، تجربه کشورهای مختلف نیز نشان داده است که توسعه سامانههای هشدار و آمادگی پیش از وقوع سیلاب میتواند نقش مهمی در کاهش خسارت داشته باشد.
امامی همچنین بر استفاده همزمان از پیشبینیهای اقلیمی و هیدرولوژیکی، دادههای تاریخی ایران، مدلهای دینامیکی و شاخصهای متعدد اقلیمی تأکید کرد و گفت اتکا به یک شاخص بهتنهایی برای تصمیمگیری کافی نیست.
آمادگی برای پاییز؛ از مدیریت سدها تا تقویت هشدارها
به گفته امامی، نشانههایی از شکلگیری یک النینوی قابل توجه وجود دارد و برخی مدلها احتمال بارش مناسب پاییزی، بهویژه در غرب و جنوبغرب کشور، را افزایش دادهاند. با این حال، پیشبینی شرایط زمستان همچنان با عدمقطعیت بیشتری همراه است و نیاز به پایش مستمر دارد.
کارشناسان حاضر در نشست تأکید کردند که در چنین شرایطی، مدیریت مخازن سدها، افزایش ظرفیت سامانههای هشدار و پیشآگاهی، هماهنگی میان دستگاههای اجرایی و تقویت تیمهای کارشناسی باید از پیش مورد توجه قرار گیرد.
مدیریت تطبیقی منابع آب در برابر تغییرات اقلیمی
در جمعبندی این نشست تأکید شد که النینو را نمیتوان «نجاتبخش قطعی خشکسالی» دانست و در عین حال نباید آثار احتمالی آن را نادیده گرفت. آنچه اهمیت دارد، تبدیل پیشبینیهای اقلیمی به تصمیمهای مدیریتی و مدیریت ریسک است.
پایش مستمر شرایط، بهروزرسانی پیشبینیها، آمادهسازی سدها و شبکههای زهکشی و شهری، تداوم سیاستهای مدیریت مصرف آب، رعایت الگوی کشت، حفاظت از اکوسیستمها و تقویت سامانههای هشدار سریع از جمله اقداماتی است که در این نشست مورد تأکید قرار گرفت.
همچنین بر ضرورت ارتباط نزدیکتر میان دانشگاهها، مراکز پژوهشی، سازمان هواشناسی، وزارت نیرو، بخش کشاورزی و نظام برنامهریزی کشور تأکید شد تا پیشبینیهای علمی در زمان مناسب به تصمیمهای اجرایی تبدیل شوند و کشور بتواند هم از فرصت بارشهای احتمالی استفاده کند و هم آمادگی بیشتری در برابر سیلابها و سایر رخدادهای حدی داشته باشد.
برای پیگیری تازهترین اخبار هواشناسی، تغییرات اقلیمی و وضعیت منابع آب کشور، به خبرواژه مراجعه کنید.
“`
