به گزارش خبرواژه، نتایج یک پژوهش ملی و آمارهای وزارت بهداشت نشان می‌دهد آلودگی به شپش سر در میان دانش‌آموزان همچنان یکی از چالش‌های بهداشتی مدارس است؛ موضوعی که در استان تهران طی چند سال تحصیلی با افزایش قابل توجهی همراه بوده است.
با آغاز سال تحصیلی و افزایش حضور دانش‌آموزان در مدارس و مراکز آموزشی، احتمال انتقال برخی بیماری‌های واگیردار و آلودگی‌های انگلی نیز بیشتر می‌شود. در این میان، پدیکلوزیس یا آلودگی به شپش سر به دلیل سرعت انتقال و دشواری کنترل آن در محیط‌های جمعی، نیازمند توجه خانواده‌ها و مدارس است.
افزایش ۶.۸ برابری آلودگی به شپش در تهران
بر اساس نتایج یک پژوهش ملی که در سال ۲۰۱۹ منتشر شده، میزان آلودگی به شپش سر در دانش‌آموزان استان تهران طی چهار سال تحصیلی از ۱.۱۵ درصد در سال تحصیلی ۱۳۹۳–۱۳۹۴ به ۷.۸ درصد در سال تحصیلی ۱۳۹۶–۱۳۹۷ رسیده است.
در همین بازه، نرخ آلودگی در کل کشور از ۱.۷۲ درصد به ۳.۴۲ درصد افزایش پیدا کرده است. به این ترتیب، میزان آلودگی در تهران طی این دوره حدود ۶.۸ برابر شده، در حالی که افزایش کشوری تقریباً دو برابر بوده است.
نتایج این مطالعه همچنین نشان داده است که آلودگی به شپش سر در دختران بیشتر از پسران بوده و احتمال ابتلا در فصل پاییز حدود ۲.۴۲ برابر فصل بهار گزارش شده است.
ثبت بیش از ۳۵۵ هزار مورد آلودگی در سال ۱۴۰۴
سنا عیب‌پوش، رئیس اداره بیماری‌های آب و غذای وزارت بهداشت، نیز در روزهای اخیر اعلام کرده است که در سال ۱۴۰۴ در مجموع ۳۵۵ هزار و ۵۳۷ مورد آلودگی به شپش سر در کشور گزارش شده است.
به گفته او، ۷۸ درصد این موارد، معادل ۲۷۶ هزار و ۹۳۱ نفر، مربوط به گروه سنی ۶ تا ۱۸ سال بوده است؛ گروهی که عمدتاً در سنین مدرسه قرار دارند.
عیب‌پوش همچنین درباره ترکیب جنسی مبتلایان در این گروه سنی گفته است نسبت جنسی زن به مرد ۵.۹ بوده و ۸۵.۵ درصد مبتلایان را افراد مؤنث تشکیل داده‌اند.
بر اساس این آمار، تهران با ثبت ۲۲ هزار و ۸۵۳ مورد آلودگی، دومین استان کشور از نظر تعداد موارد گزارش‌شده بوده است.
شپش نشانه فقر یا ضعف بهداشت فردی نیست
یکی از باورهای نادرست درباره شپش سر، ارتباط دادن ابتلا به وضعیت اقتصادی یا میزان رعایت بهداشت فردی است. این انگل می‌تواند افراد مختلف را در محیط‌های گوناگون درگیر کند و ابتلا به آن لزوماً به معنای رعایت نکردن بهداشت نیست.
با توجه به پیامدهای روانی و اجتماعی آلودگی به شپش، خانواده‌ها و مدارس باید از ایجاد برچسب و برخورد تحقیرآمیز با دانش‌آموزان مبتلا خودداری کنند. آگاهی درباره روش‌های انتقال، تشخیص و درمان می‌تواند نقش مهمی در جلوگیری از گسترش آلودگی داشته باشد.
انتقال شپش عمدتاً از طریق تماس مستقیم سر با سر انجام می‌شود، اما استفاده مشترک از برخی وسایل شخصی مانند کلاه، شانه، برس، حوله، مقنعه و بالش نیز می‌تواند در انتقال آلودگی نقش داشته باشد.
آلودگی به شپش در جهان
دکتر فاطمه میرزایی، پزشک عمومی، درباره ویژگی‌های این انگل گفت: «شپش، انگل بیرونی پستانداران و پرندگان است. این حشره‌های بدون بال، نه تنها عامل آزار و گزندگی هستند، بلکه به دلیل سرعت تکثیر بالا، می‌توانند به سرعت یک کلاس درس یا حتی یک مجتمع مسکونی را درگیر کنند.»
وی افزود: «طبق مطالعات اپیدمیولوژیک بین‌المللی، سالانه بین ۶ تا ۱۲ میلیون نفر در سراسر جهان به این آلودگی انگلی مبتلا می‌شوند. فراوانی شپش سر در مدارس کشورهای مختلف، ارقامی بیش از ۴۰ درصد را نشان می‌دهد.»
نقش خانواده‌ها و مدارس در کنترل شپش
کنترل آلودگی به شپش تنها با اقدامات مدرسه امکان‌پذیر نیست و همکاری خانواده‌ها، مدارس و مراکز بهداشتی اهمیت زیادی دارد. شناسایی زودهنگام موارد مشکوک، بررسی اعضای خانواده و استفاده از روش‌های درمانی مناسب می‌تواند به قطع زنجیره انتقال کمک کند.
میرزایی در این‌باره گفت: «آنچه در مدیریت این بیماری‌ها اهمیت ویژه‌ای دارد، مسری بودن آن‌هاست. در مواجهه با این اپیدمی، مدرسه به تنهایی قادر به کنترل وضعیت نیست. رعایت بهداشت فردی از سوی تک‌تک خانواده‌ها و آموزش نحوه تشخیص زودهنگام به والدین، ستون اصلی قطع زنجیره انتقال است. خانواده‌ها نباید شپش را یک تابوی اجتماعی بدانند، بلکه باید با غربالگری منظم و مراجعه به مراکز بهداشتی، نسبت به درمان علمی و سریع آن اقدام کنند تا از گسترش آن در محیط‌های جمعی جلوگیری شود.»
این پزشک عمومی درباره تشخیص آلودگی نیز اظهار داشت: «یکی از خطاهای رایج در محیط‌های آموزشی، اشتباه گرفتن تخم شپش با شوره سر است. تشخیص قطعی بیماری تنها با مشاهده شپش بالغ یا تخم‌های آن بر روی ساقه‌ی مو، لباس یا ملحفه‌ها امکان‌پذیر است. بنابراین، صرف مشاهده خارش در دانش‌آموزان باید مربیان بهداشت را برای بررسی‌های دقیق‌تر مجاب کند.»
راه‌های انتقال شپش و اهمیت تشخیص زودهنگام
میرزایی درباره مسیرهای انتقال آلودگی گفت: «شپش‌ها انگل‌های بسیار سازگاری هستند. دمای ایده‌آل برای بقای آن‌ها بین ۳۵ تا ۳۹ درجه سانتی‌گراد است و به همین دلیل، زمانی که دمای بدن میزبان تغییر می‌کند، شپش‌ها تمایل به ترک بدن میزبان و مهاجرت به سطوح دیگر دارند. این انگل از دو طریق مستقیم تماس سر به سر در مدارس و مهدکودک‌ها و غیرمستقیم استفاده از وسایل شخصی مانند کلاه، شانه، برس، حوله، مقنعه و بالش منتقل می‌شود.»
خارش پوست سر می‌تواند یکی از نشانه‌های آلودگی باشد، اما تشخیص باید با بررسی دقیق مو و پوست سر انجام شود. تشخیص اشتباه تخم شپش با شوره نیز یکی از عواملی است که می‌تواند روند شناسایی و درمان را به تأخیر بیندازد.
درمان همزمان برای جلوگیری از بازگشت آلودگی
به گفته میرزایی، درمان فرد مبتلا در کنار بررسی سایر اعضای خانواده اهمیت دارد و در صورت شناسایی موارد آلودگی، اقدامات درمانی باید به شکل هماهنگ انجام شود.
وی افزود: «بیمار مبتلا باید تا زمان پاکسازی کامل موهای سر از شپش از سایرین جدا نگهداری شود. اما راهکار اصلی، درمان اپیدمیولوژیک است، یعنی تمامی اعضای خانواده فرد آلوده باید همزمان بررسی و در صورت نیاز درمان شوند.»
میرزایی درباره روش‌های درمان نیز گفت: «استفاده از شامپوی پرمترین طبق دستور پزشک و تکرار درمان دقیقاً یک هفته بعد، گامی حیاتی برای از بین بردن شپش‌های تازه شده و تعویض مرتب لباس‌ها، به‌ویژه لباس‌های زیر، اتو کردن درزهای لباس، خشک کردن وسایل در آفتاب و نظافت دقیق بالش و ملحفه‌ها برای انهدام تخم‌ها ضروری است.»
او همچنین بر پرهیز از استفاده مشترک از وسایل شخصی تأکید کرد و گفت: «استفاده از شانه با دندانه ریز و بسیار نزدیک به هم برای جدا کردن دستی شپش‌ها و تخم‌ها از موی سر، مکمل ضروری درمان دارویی است.»
ضرورت پایش مستمر در مدارس
میرزایی با تأکید بر اهمیت شناسایی منشأ آلودگی در محیط‌های جمعی اظهار داشت: «در مواجهه با هر مورد آلودگی، شناسایی منابع آلودگی در مدرسه و خانه یک تکلیف است. مدارس باید با بازدیدهای دوره‌ای و تشخیصی، تمامی موارد مبتلا را شناسایی و به مراکز بهداشتی و خانه‌های بهداشت ارجاع دهند. نگاهِ مقطعی به این بیماری باعث بازگشت اپیدمی می‌شود، بنابراین تداوم نظارت بهداشتی و آموزش مداوم والدین، زیربنای عملکرد موفق در کنترل پدیکلوزیس است.»
در مجموع، کنترل شپش سر در مدارس نیازمند همکاری مستمر میان خانواده، مدرسه و مراکز بهداشتی است. آموزش والدین، تشخیص به‌موقع، درمان علمی و جلوگیری از استفاده مشترک از وسایل شخصی می‌تواند در کاهش انتقال این آلودگی در میان دانش‌آموزان مؤثر باشد.
برای دنبال کردن تازه‌ترین اخبار و گزارش‌های حوزه سلامت، به خبرواژه مراجعه کنید.
“`
