به گزارش خبرواژه، چپدستی یکی از تفاوتهای طبیعی میان انسانهاست؛ ویژگیای که حدود ۱۰ تا ۱۲ درصد مردم جهان آن را دارند و برخلاف برخی باورهای قدیمی، نه نشانه ضعف است و نه اختلال. یک متخصص مغز و اعصاب و یک روانشناس درباره تفاوتهای عصبشناختی، تواناییهای احتمالی و نحوه برخورد درست با افراد چپدست توضیح دادهاند.
یک متخصص مغز و اعصاب و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی تبریز در گفتوگو با ایسنا با بیان اینکه حدود ۱۰ تا ۱۲ درصد مردم دنیا چپدست هستند، گفت: به طور تقریبی از هر ۱۰ نفر، یک نفر چپدست است و در ایران نیز بیش از ۸ میلیون نفر چپدست هستند.
دکتر حامد آذر با اشاره به شیوع بیشتر چپدستی در مردان نسبت به زنان اظهار کرد: مردان بیشتر از زنان چپدست میشوند و چپدستی در دوقلوها نیز شیوع بیشتری دارد.
این متخصص مغز و اعصاب با بیان اینکه ژنتیک در چپدستی نقش دارد، گفت: حدود ۴۰ ژن کوچک در ارتباط با چپدستی شناسایی شده است، اما نقش ژنتیک در این زمینه کامل نیست. حتی در شرایطی که هر دو والد چپدست باشند، تنها حدود ۲۵ تا ۳۰ درصد احتمال دارد فرزند آنها چپدست شود، بنابراین ژنتیک به تنهایی تعیینکننده نیست و محیط و شانس نیز در این زمینه نقش دارند.
وی ادامه داد: دست چپ یا راست بودن را از دوران جنینی تا حدی میتوان تشخیص داد و حتی از طریق مکیدن انگشت شست توسط نوزاد در رحم میتوان پیشبینی کرد که نوزاد چپدست خواهد شد یا راستدست.
چپدستها مغزی متفاوت با راستدستها دارند
عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی تبریز با اشاره به تفاوتهای مغزی میان افراد چپدست و راستدست اظهار کرد: در راستدستها تقریباً ۹۵ درصد ناحیه مربوط به زبان در مغز در نیمکره چپ متمرکز است، اما در چپدستها این الگو متنوعتر است. در حدود ۷۰ درصد چپدستها، ناحیه زبان مانند راستدستها در نیمکره چپ قرار دارد، در ۱۵ درصد موارد در نیمکره راست و در ۱۵ درصد دیگر در هر دو نیمکره قرار دارد.
آذر افزود: ارتباط بین دو نیمکره مغز از طریق جسم پینهای در بسیاری از چپدستها قویتر است، به این معنا که اطلاعات بین دو طرف مغز راحتتر رد و بدل میشود.
چرا چپدستها در برخی ورزشها مزیت دارند؟
وی با اشاره به توانایی چپدستان در برخی ورزشهای رقابتی گفت: چون تنها حدود ۱۰ درصد جمعیت چپدست هستند، حریفهای راستدست معمولاً به حرکات آنها عادت ندارند. این «اثر غافلگیری» در ورزشهای رودررو مانند بوکس، شمشیربازی، تنیس روی میز و بیسبال بسیار قوی است.
این متخصص مغز و اعصاب ادامه داد: درصد چپدستها در سطوح بالای برخی از این ورزشها گاهی به ۲۰ تا ۴۵ درصد میرسد، در حالی که تنها حدود ۱۰ درصد جامعه چپدست هستند.
آیا چپدستها سازگارتر و خلاقتر هستند؟
آذر با بیان اینکه چپدستها میتوانند سازگارتر و خلاقتر باشند، گفت: چپدستها از کودکی یاد میگیرند در دنیای راستدستها زندگی کنند، برای مثال قیچی را برعکس میگیرند، میز تحریر را کج مینشینند یا موس را جابهجا میکنند. این تمرین مداوم میتواند باعث شود انعطافپذیرتر و مشکلگشاتر شوند. بسیاری از چپدستها نیز به طور ناخودآگاه مهارتهای دو دستی پیدا میکنند.
این متخصص مغز و اعصاب درباره ارتباط احتمالی چپدستی با برخی بیماریها نیز اظهار کرد: برخی مطالعات قدیمیتر ارتباط خفیفی بین چپدستی و آلرژی یا میگرن نشان دادهاند، اما این ارتباط ثابت نشده است و اکثر چپدستها کاملاً سالم هستند.
آیا چپدستها باهوشترند؟
آذر در پاسخ به این پرسش که آیا چپدستها باهوشتر هستند، گفت: نظریه اینکه چپدستها باهوشترند، بیشتر بر اساس افراد مشهور مانند داوینچی و انیشتین در برخی منابع و همچنین مطالعات کوچک شکل گرفته است، اما واقعیت این است که مطالعات بزرگ و متاآنالیزها نشان میدهند تفاوت معنادار و عملی در هوش کلی میان چپدستها و راستدستها وجود ندارد.
وی ادامه داد: اگر تفاوتی هم وجود داشته باشد، بسیار کوچک است و معمولاً به نفع راستدستهاست، بنابراین شاید سازگاری با شرایط در چپدستها بیشتر باشد، اما نمیتوان گفت چپدستها باهوشتر هستند. با این حال، چپدستها در هنر و موسیقی سرآمد هستند.
چرا نباید کودک چپدست را راستدست کرد؟
عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی تبریز درباره اینکه آیا میتوان با تمرین یا حتی تنبیه، کودک چپدست را راستدست کرد، تأکید کرد: خیر، این کار میتواند مشکلاتی مانند اختلالات گفتاری یا اعتمادبهنفس پایین را برای فرزند ایجاد کند.
وی افزود: چپدستی یک ویژگی طبیعی است و نباید کودک را به دلیل چپدست بودن مجبور به استفاده از دست راست کرد.
وی خاطرنشان کرد: خرافاتی که در گذشته درباره چپدست بودن وجود داشته، مانند ارتباط چپدستی با شیطان، بدشانسی یا دستوپاچلفتی بودن افراد، قطعاً بیاساس و پوچ است.
اجبار به راستدست شدن میتواند اضطراب ایجاد کند
یک روانشناس نیز در گفتوگو با ایسنا با بیان اینکه چپدستی و راستدستی از لحاظ شخصیتی تفاوت اساسی با یکدیگر ندارند، گفت: تفاوت اصلی در واکنشهای فرهنگی نسبت به این ویژگی است.
سید روحاله مهدوی اقدم درباره تفاوتهای میان افراد چپدست و راستدست اظهار کرد: پیش از این نظریهای مطرح بود که چپدستها باهوشتر هستند، اما تفاوت اساسی از لحاظ هوش میان چپدستی و راستدستی وجود ندارد. چپدستی صرفاً یک ویژگی عصبشناختی است که ناشی از جانبیشدن مغز است و این جانبیشدن میتواند یکسری تفاوتهای عصبشناختی نیز در افراد ایجاد کند.
وی ادامه داد: تفاوتهای عصبشناختی این احتمال را ایجاد میکند که افراد چپدست توانمندیهای خاصی داشته باشند، اما لزوماً به این معنا نیست که چپدستها باهوش و خلاق هستند.
این روانشناس با تأکید بر ضرورت پذیرش تفاوت میان چپدستی و راستدستی از منظر فرهنگی، گفت: چپدستی و راستدستی باید از لحاظ فرهنگی به عنوان یک تفاوت فردی در مدرسه، خانواده و اجتماع پذیرفته شود، چراکه انگ چپدستی در برخی فرهنگها ممکن است به عنوان یک انگ شخصیتی شناخته شود و فرد چپدست، متفاوت از افراد نرمال یا دارای ویژگی غیرنرمال تلقی شود.
مهدویاقدم درباره فلسفه نامگذاری روز جهانی چپدستها نیز بیان کرد: روز جهانی چپدستها به این خاطر است که جامعه این تفاوت را بپذیرد. مهمترین مسئله این است که این تفاوت در جامعه، خانواده و محیط مدرسه پذیرفته شود. چپدستی تفاوتی است که شاید به خودی خود برای افراد چپدست مشکلی ایجاد نکند، مگر اینکه ذهنیت ما به گونهای باشد که به این افراد به شکل دیگری نگاه کنیم.
وی افزود: اگر نگرش ما این باشد که دوست داریم چپدستی افراد را تغییر دهیم و آنها را وادار کنیم آنگونه که ما دوست داریم عمل کنند، این نگرش میتواند مشکلاتی مانند اضطراب و اعتمادبهنفس پایین را در این افراد ایجاد کند.
پذیرش چپدستی در خانواده و مدرسه
این روانشناس با اشاره به احتمال وجود برخی توانمندیهای خاص در افراد چپدست گفت: احتمال دارد چپدستها یکسری توانمندیهای بالاتری داشته باشند. از آنجا که فرد چپدست ممکن است دنیا را متفاوت ببیند، این احتمال وجود دارد که خلاقیت در او بیشتر پرورش پیدا کند، اما مهم این است که چپدستی و راستدستی به عنوان یک تفاوت فردی پذیرفته شود.
مهدویاقدم تأکید کرد: باید انگ و برچسبی را که موجب تفاوت قائل شدن میان چپدستها و راستدستها میشود از میان برداریم. این انگ نباید به این معنا باشد که افراد چپدست از لحاظ روانشناختی با سایر افراد تفاوت دارند.
وی با بیان اینکه حدود ۱۰ درصد افراد چپدست و ۹۰ درصد افراد راستدست هستند، اظهار کرد: چپدستی ویژگیای است که چون افراد چپدست ممکن است به خدمات یا امکانات متفاوتی نسبت به افراد راستدست نیاز داشته باشند، جامعه باید این تفاوت را بپذیرد.
مهدویاقدم با تأکید بر اینکه نباید افراد چپدست را مجبور به راستدست شدن کرد، گفت: اصرار برای اینکه فرد چپدست راستدست باشد، میتواند اضطراب آنها را افزایش دهد، افراد نمیتوانند سیستم عصبی مغز خود را به این شکل تغییر دهند.خانوادهها باید بپذیرند که چپدستی یک تفاوت معمول و کاملاً طبیعی میان انسانهاست و این تفاوت، بخشی از ویژگیهای خلقت افراد است.
در نهایت، مهمترین نکته درباره چپدستی، پذیرش این تفاوت طبیعی و فراهم کردن شرایط مناسب برای رشد و یادگیری کودکان است؛ بدون آنکه تلاش شود آنها به دلیل متفاوت بودن، شبیه اکثریت شوند.
برای خواندن تازهترین مطالب علمی، پزشکی و اجتماعی، به خبرواژه مراجعه کنید.
