به گزارش خبرواژه، گزارش جدید شرکت پژوهش بازار و رسانه امروز (emrc) و Dnaunion از بازار خردهفروشی ایران نشان میدهد ارزش ریالی بازار کالاهای تندمصرف (FMCG) در جریان دو بحران اخیر ۵۲ درصد افزایش یافته، اما حجم فروش تقریبا بدون تغییر باقی مانده است. این دادهها نشان میدهد رشد ریالی بازار بیش از آنکه ناشی از افزایش تقاضا باشد، تحت تأثیر تورم و افزایش قیمت کالاها قرار داشته است.
این گزارش بر پایه دادههای پنل ۷۵ هزار فروشگاه خردهفروشی در شهرهای مهم ایران تهیه شده و رفتار مصرفکنندگان را در سه دوره «پیش از بحران» در آبان و آذر ۱۴۰۴، «وقایع دیماه» در دی و بهمن ۱۴۰۴ و «دوره جنگ» در اسفند ۱۴۰۴ و فروردین ۱۴۰۵ بررسی کرده است.
تورم، محرک اصلی رشد بازار خردهفروشی
دادههای کلان این گزارش نشان میدهد حجم کل فروش در سه دوره مورد بررسی تقریبا ثابت مانده و تنها ۰.۲ درصد افزایش یافته است. در مقابل، فروش ریالی بازار در همین مدت رشد قابلتوجه ۵۲ درصدی را تجربه کرده است.
این اختلاف میان رشد حجمی و ریالی نشان میدهد افزایش ارزش بازار در این دوره عمدتا حاصل افزایش قیمتها بوده و افزایش محسوسی در تقاضای واقعی اتفاق نیفتاده است. به بیان دیگر، خانوارها برای حفظ تقریبا همان سطح مصرف قبلی، هزینه بیشتری پرداخت کردهاند.
بررسی روند ماهانه نیز نشان میدهد افت فروش حجمی در دی و بهمن با بازگشت تقاضا در اسفند ۱۴۰۴ و فروردین ۱۴۰۵ همراه شده است. این وضعیت از یک وقفه کوتاهمدت در خرید در زمان اعتراضات و قطعی اینترنت حکایت دارد؛ وقفهای که احتمالا با افزایش خریدهای شب عید در ادامه جبران شده و به رکود پایدار بازار منجر نشده است.
در عین حال، ترکیب سبد خرید خانوارها در دوره بحران تغییر کرده است. در اسفند و فروردین، سهم فروش ریالی کالاهای ضروریتر، بهویژه مواد غذایی، افزایش یافت و در مقابل سهم لبنیات و نوشیدنیها کاهش پیدا کرد. بیشترین فشار تورمی و رشد قیمت به ازای هر واحد کالا نیز در صنعت مواد غذایی مشاهده شده است.
خردهفروشان از بیثباتی قیمتها میگویند
نتایج نظرسنجی از ۴۰۰ فروشگاه خردهفروشی نیز تصویری متفاوت از چالشهای بازار ارائه میکند. بر اساس این نظرسنجی، بیش از نیمی از فروشگاهها با مشکل کمبود یا عدم تأمین کالا مواجه نبودهاند و چالش اصلی آنها بیثباتی و نوسان شدید قیمتها بوده است.
لبنیات نیز از نگاه فروشندگان یکی از پرنوسانترین گروههای کالایی بوده است. ۸۰ درصد فروشگاهها بیشترین نوسان و تغییرات مکرر قیمت را در این گروه گزارش کردهاند. همچنین لبنیات با ۲۶ درصد، بالاترین افت حجم فروش را در دوره بحران تجربه کرده است.
اثر محدود کالابرگ الکترونیکی بر فروش
یکی از نکات مهم گزارش، بررسی تأثیر طرح کالابرگ الکترونیکی بر بازار خردهفروشی است. بر اساس دادههای ارائهشده، ۵۲ درصد فروشگاههای مورد بررسی اساسا امکان ارائه خدمات با کالابرگ را ندارند.
در میان فروشگاههای مشمول نیز، تأثیر کالابرگ بر افزایش فروش کل فروشگاه عمدتا در سطح «کم» تا «متوسط» ارزیابی شده است. این موضوع نشان میدهد اجرای طرح کالابرگ در سطح خردهفروشی، اثری محدود و ناهمگون بر افزایش تقاضا داشته است.
کالابرگ باعث افزایش حجم خرید نشد
بررسی ارتباط میان کالابرگ و روند تقاضا نشان میدهد با وجود اجرای این طرح، فروش تعدادی و حجمی کل بازار تقریبا ثابت باقی مانده و تنها ۰.۲ درصد رشد کرده است.
بر اساس تحلیل گزارش، تخصیص کالابرگ لزوما به معنای افزایش تقاضا یا حجم خرید خانوار نیست؛ زیرا مصرفکنندگان ممکن است بودجهای را که پیش از این برای خرید کالاهای اساسی اختصاص میدادند، از طریق کالابرگ تأمین کرده و منابع مالی آزادشده را به سایر هزینههای زندگی اختصاص دهند.
در نتیجه، کالابرگ در این دوره نتوانسته به افزایش محسوس مقدار خرید یا بزرگتر شدن سبد مصرفی خانوار منجر شود و رشد ۵۲ درصدی ارزش بازار عمدتا از افزایش قیمتها ناشی شده است.
مواد غذایی؛ بیشترین فشار تورمی بازار
در گروه مواد غذایی، روغن و تخممرغ همچنان از اقلام اصلی فروش حجمی و ریالی محسوب میشوند. در دی و بهمن ۱۴۰۴، روغن به یکی از مهمترین نمونههای فشار تورمی تبدیل شد؛ بهگونهای که با وجود کاهش حجم مصرف، رشد فروش ریالی خود را حفظ کرد.
در مقابل، رفتار کالاهایی مانند قهوه و رب گوجهفرنگی متفاوت بود. رشد ریالی قهوه بیشتر از محل افزایش قیمت اتفاق افتاد، در حالی که رب گوجهفرنگی برای ثبت رشد ریالی به افزایش حجم فروش نیاز داشت.
لبنیات؛ شیر پیشتاز فروش حجمی و پنیر پیشتاز ارزش ریالی
بازار لبنیات در برابر بحرانها ساختار نسبتا مقاومی از خود نشان داده و رتبهبندی محصولات آن تغییر محسوسی نداشته است. «شیر» به دلیل مصرف گسترده، همچنان رهبر فروش حجمی این گروه است؛ در حالی که «پنیر» با وجود حجم فروش کمتر، بیشترین ارزش ریالی را در بازار لبنیات ایجاد کرده است.
محصولات چربیمحور مانند کره و مارگارین نیز در هر دو دوره مورد بررسی با افزایش مستمر قیمت مواجه بودهاند.
محصولات سلولزی؛ رشد حجمی متوقف شد
گروه محصولات سلولزی برخلاف روند کلی بازار، در اسفند ۱۴۰۴ و فروردین ۱۴۰۵ هیچ رشد حجمی نداشته و رشد آن ۰.۰ درصد ثبت شده است. محدودیتهای عرضه و وابستگی به مواد اولیه وارداتی میتواند از عوامل مؤثر بر این وضعیت باشد.
«پوشک کودک» همچنان مهمترین محصول این بازار است. این کالا در اسفند و فروردین همزمان با افزایش قیمت، رشد حجم فروش نیز داشته است؛ وضعیتی که میتواند بیانگر کمکشش بودن تقاضا، ضرورت مصرف یا افزایش خریدهای احتیاطی خانوارها باشد.
«نوار بهداشتی» نیز عمدتا به دلیل افزایش قیمت توانسته به رتبه دوم سهم فروش ریالی در این گروه برسد.
نوشیدنیها؛ ادامه صدرنشینی نوشابه
در گروه نوشیدنیها، «نوشابه» جایگاه خود را بهعنوان محصول اصلی بازار در هر دو بخش فروش حجمی و ریالی حفظ کرده است. در اسفند و فروردین، فروش حجمی «آب» بیشترین رشد را در این گروه ثبت کرد؛ موضوعی که با توجه به شرایط بحرانی آن دوره میتواند با ضرورت مصرف و تمایل خانوارها به ذخیرهسازی مرتبط باشد.
در دی و بهمن ۱۴۰۴ نیز تنها گروههایی که رشد ریالی داشتند، «نوشابه» و «انرژیزا» بودند. این وضعیت نشان میدهد مصرفکنندگان این دو محصول، دستکم در آن دوره، آمادگی بیشتری برای پذیرش قیمتهای بالاتر داشتهاند؛ موضوعی که میتواند به عادت مصرف و کشش قیمتی پایینتر این کالاها مرتبط باشد.
بازار نوشیدنیهای انرژیزا نیز نشان داده است که مسیر رشد آن تنها به افزایش حجم فروش وابسته نیست و تمایز محصول و ایجاد ارزش در بازاری با حجم محدود اما قیمت بالاتر، نقش مهمی در رشد این صنعت دارد.
در مجموع، گزارش بازار خردهفروشی ایران نشان میدهد افزایش ارزش ریالی بازار لزوما به معنای بهبود قدرت خرید یا افزایش مصرف خانوار نیست و در دوره مورد بررسی، تورم مهمترین عامل رشد ارزش بازار بوده است.
برای پیگیری تازهترین گزارشهای اقتصادی و تحلیلهای بازار ایران، به خبرواژه مراجعه کنید.
