به گزارش خبرواژه، در سالهای اخیر تصویر زنان و دختران جوانی که سیگار یا قلیان مصرف میکنند، در برخی فضاهای شهری و جمعهای دوستانه بیشتر به چشم میخورد؛ تغییری که پرسشهایی درباره دلایل افزایش مصرف دخانیات در میان زنان و روند عادیشدن تدریجی این رفتار در جامعه ایجاد کرده است.
تا پیش از این، مصرف سیگار در میان زنان با حساسیت و قبح اجتماعی بیشتری همراه بود، اما به نظر میرسد این مرزها در سالهای اخیر تا حدی کمرنگ شدهاند. با این حال، آمارهای رسمی تصویر دقیقتری از وضعیت مصرف دخانیات در میان زنان ایران ارائه میکنند.
آمار مصرف سیگار و قلیان در میان زنان
بر اساس پیمایش ملی عوامل خطر بیماریهای غیرواگیر (STEPS) در سال ۱۴۰۰، شیوع مصرف سیگار کاغذی در زنان ایران ۰٫۷۷ درصد اعلام شده است. در مقابل، میزان مصرف قلیان در میان زنان به ۳٫۶۴ درصد میرسد. این تفاوت نشان میدهد بخش قابلتوجهی از مصرف دخانیات در میان زنان، بهجای سیگار کلاسیک، به قلیان مربوط میشود؛ محصولی که در برخی محیطهای اجتماعی با محدودیت و حساسیت کمتری مواجه است.
مقایسه نتایج این پیمایش با دادههای سال ۱۳۹۵ نیز نشان میدهد مصرف دخانیات در زنان حدود ۱۱ درصد و در مردان حدود ۳ درصد افزایش داشته است. این تغییر در گروههای سنی جوانتر نمود بیشتری دارد.
برای نمونه، مصرف روزانه سیگار در زنان ۱۸ تا ۲۴ ساله از ۰٫۱ درصد در سال ۱۳۹۵ به ۰٫۲۹ درصد در سال ۱۴۰۰ رسیده است؛ افزایشی نسبی نزدیک به ۱۹۰ درصد. در گروه سنی ۲۵ تا ۳۴ سال نیز افزایش نسبی مصرف دخانیات در زنان حدود ۸۹ درصد گزارش شده است.
پشت آمارها چه میگذرد؟
فراتر از اعداد و آمار، دلایل اجتماعی و روانی متعددی میتواند در گرایش برخی زنان و دختران جوان به دخانیات نقش داشته باشد. برای برخی افراد، سیگار ممکن است ابزاری برای ابراز هویت، استقلال یا فاصله گرفتن از کلیشههای سنتی باشد.
در برخی موارد نیز فشارهای روانی، تعارضات خانوادگی، طلاق والدین و محدودیتهای سختگیرانه میتوانند زمینهساز شروع مصرف شوند. در چنین شرایطی، دخانیات ممکن است برای فرد به نوعی پناهگاه روانی یا وسیلهای برای اعتراض تبدیل شود.
تأثیر دوستان و همسالان نیز بهویژه در دوران نوجوانی و جوانی اهمیت زیادی دارد. تمایل به پذیرفتهشدن در گروه، تجربه رفتارهای جدید و تلاش برای اثبات استقلال میتواند افراد را به سمت مصرف دخانیات سوق دهد.
تغییر نگاه جامعه به مصرف دخانیات زنان
عادیتر شدن تصویر مصرف دخانیات در میان زنان را نمیتوان تنها به عوامل فردی نسبت داد. تغییرات فرهنگی، گسترش زندگی شهری، تغییر سبک روابط اجتماعی و بازنمایی برخی الگوهای زندگی در سریالها و شبکههای اجتماعی نیز میتوانند بر نگرش افراد تأثیر بگذارند.
در سالهای اخیر، تصویر زن موفق و مدرن در برخی محتواهای رسانهای و شبکههای اجتماعی گاهی در کنار مصرف سیگار نمایش داده شده است. چنین تصاویری میتوانند به تدریج حساسیت ذهنی نسبت به این رفتار را کاهش دهند.
از سوی دیگر، رواج قلیان در جمعهای دوستانه و خانوادگی نیز باعث شده مصرف یکی از انواع دخانیات در برخی محیطها عادیتر به نظر برسد و همین مسئله میتواند زمینه را برای پذیرش سایر محصولات دخانی فراهم کند.
فرسایش تدریجی یک قبح اجتماعی
با این حال، در بررسی آمار مصرف دخانیات میان زنان باید دو نکته را در نظر گرفت. نخست اینکه با توجه به وجود تابوهای فرهنگی پیرامون مصرف سیگار زنان، احتمال کمگزارشدهی در آمارها وجود دارد. دوم اینکه روندهای بلندمدت سازمان جهانی بهداشت همچنان از کاهش کلی شیوع مصرف سیگار کاغذی در زنان ایرانی حکایت دارد؛ هرچند این الگوها ممکن است تغییرات سریعتر در میان نسلهای جوان را بهطور کامل نشان ندهند.
آنچه امروز در جامعه مشاهده میشود، الزاماً به معنای انفجار ناگهانی آمار مصرف سیگار نیست؛ بلکه ترکیبی از افزایش نسبی مصرف در برخی گروههای سنی زنان، تغییر بخشی از الگوی مصرف از سیگار به قلیان و مهمتر از همه، کاهش تدریجی حساسیت اجتماعی نسبت به مصرف دخانیات در میان زنان است.
در عین حال، فاصله میزان مصرف دخانیات میان زنان و مردان در سطح ملی همچنان قابلتوجه است و نباید تصویرهای مشاهدهشده در برخی فضاهای شهری را به کل جامعه تعمیم داد.
ضرورت توجه به دلایل گرایش زنان به دخانیات
در نهایت، مسئله اصلی تنها افزایش یا کاهش آمار مصرف دخانیات نیست؛ بلکه باید دلایل اجتماعی و روانی گرایش برخی زنان و دختران جوان به این مواد نیز مورد توجه قرار گیرد. اگر فشار روانی، مشکلات خانوادگی، نیاز به تعلق اجتماعی یا تلاش برای اثبات هویت از عوامل مؤثر باشند، مقابله با مصرف دخانیات بدون توجه به این ریشهها نتیجه پایدار نخواهد داشت.
پرسش مهم این است که جامعه تا چه اندازه میتواند برای آرامش، هویت، استقلال و شنیدهشدن زنان، مسیرهای سالم و در دسترس ایجاد کند؛ مسیرهایی که جایگزین وابستگی به دخانیات شوند.
برای دنبال کردن تازهترین اخبار و گزارشهای اجتماعی، به خبرواژه مراجعه کنید.
