آزمایش خون یکی از مهمترین ابزارهای تشخیص و پایش سلامت بدن است. Blood Test به شما کمک میکند تا وضعیت سلامتی خود را از نظر بیماریها، کمبودها و اختلالات مختلف بررسی کنید. بسیاری از افراد هر سال یکبار آزمایش خون انجام میدهند، اما خواندن نتایج آن همیشه ساده نیست. در این مقاله، به طور جامع به آموزش نحوه خواندن آزمایش خون، زمان مناسب انجام آن، و نکات کلیدی قبل و بعد از آزمایش میپردازیم.
چرا انجام آزمایش خون اهمیت دارد؟
آزمایش خون میتواند بسیاری از بیماریها را در مراحل اولیه تشخیص دهد و به شما اجازه دهد تا قبل از بروز علائم جدی، اقدامات لازم را انجام دهید. با یک آزمایش خون ساده، پزشک میتواند وضعیت سلولهای خونی، میزان چربی و قند خون، عملکرد کبد و کلیهها، و حتی ویتامینها و هورمونها را بررسی کند. این اطلاعات به شما و پزشکتان کمک میکند تا برنامههای درمانی یا پیشگیری بهتری داشته باشید.
چه زمانی آزمایش خون بدهیم؟
انجام آزمایش خون تقریباً برای همه افراد سالم هر شش ماه یک بار توصیه میشود. البته افرادی که بیماری خاصی دارند، باید طبق نظر پزشک آزمایشها را در فواصل کوتاهتر انجام دهند. همچنین زمان روز انجام آزمایش به نوع آزمایش بستگی دارد؛ برای مثال تست قند خون ناشتا بهتر است صبح و قبل از خوردن هر چیزی انجام شود، و تست کورتیزول ممکن است صبح یا عصر انجام شود.
شناخت پارامترهای مهم در آزمایش خون
شمارش کامل سلولهای خون (CBC)
آزمایش CBC برای بررسی تعداد و شکل سلولهای خونی، هموگلوبین و هماتوکریت انجام میشود. این آزمایش میتواند کمخونی، عفونتها و مشکلات خونی دیگر را نشان دهد.
چربی خون و تری گلیسیرید
اندازهگیری تری گلیسیرید و کلسترول برای بررسی ریسک بیماریهای قلبی بسیار مهم است. سطح طبیعی کلسترول کل باید کمتر از ۲۴۰ میلیگرم در دسیلیتر باشد و تری گلیسیرید کمتر از ۴۰۰ میلیگرم در دسیلیتر.
قند خون و دیابت
قند خون ناشتا معمولاً بین ۷۰ تا ۹۹ میلیگرم در دسیلیتر است. مقادیر بالای ۱۲۶ نشاندهنده دیابت و مقادیر بین ۱۰۰ تا ۱۲۶ نشاندهنده پیشدیابت هستند. همچنین آزمایش HbA1C وضعیت قند خون در طول زمان را نشان میدهد.
اختلالات تیروئید
اندازهگیری T3، T4 و TSH به تشخیص کمکاری یا پرکاری تیروئید کمک میکند. محدوده طبیعی T3 بین ۰.۵۲ تا ۱.۸۵ نانوگرم در میلیلیتر، T4 بین ۴ تا ۱۳ میکروگرم در دسیلیتر و TSH بین ۰.۳۲ تا ۵.۲ میکرویونیت در میلیلیتر است.
کبد و کلیهها
آزمایش SGPT و SGOT سلامت کبد را نشان میدهد و افزایش آنها ممکن است ناشی از هپاتیت یا مصرف داروهای خاص باشد. برای بررسی عملکرد کلیهها نیز آزمایش اوره (BUN) و کراتینین (Cr) انجام میشود و مقادیر طبیعی آنها برای زنان و مردان متفاوت است.
ویتامینها و مواد معدنی
آزمایش ویتامین D و B12 به تشخیص کمبودها و اختلالات متابولیکی کمک میکند. سطح طبیعی ویتامین D بین ۲۵ تا ۸۰ ng/ml و ویتامین B12 بین ۱۶۰ تا ۹۵۰ pg/ml است. همچنین بررسی مواد معدنی برای کودکان، سالمندان و بانوان در سنین خاص اهمیت دارد.
نکات مهم قبل از آزمایش خون
رعایت برخی نکات باعث افزایش دقت نتایج میشود. برای آزمایشهای ناشتا مانند قند خون، کلسترول و تری گلیسیرید، معمولاً ۸ تا ۱۲ ساعت ناشتایی توصیه میشود. همچنین از مصرف دخانیات، جویدن آدامس و ورزش شدید قبل از آزمایش خودداری کنید.
رژیم غذایی قبل از آزمایش
مصرف چربی زیاد قبل از آزمایش کلسترول یا مصرف گوشت زیاد قبل از آزمایش اوره میتواند نتیجه را تغییر دهد. همچنین از مصرف الکل و مواد غذایی غنی از آهن پیش از آزمایش مربوطه خودداری کنید.
آزمایشهای ویژه
برای بررسی PSA در مردان، بهتر است از فعالیتهایی مانند ورزش شدید، دوچرخهسواری یا انزال ۴۸ ساعت قبل خودداری شود. برای آزمایش ادرار ۲۴ ساعته، نمونه باید طی ۲۴ ساعت جمعآوری شده و در جای خنک نگهداری شود.
تفسیر نتایج آزمایش خون
نتایج خارج از محدوده طبیعی همیشه نشانه بیماری نیست و ممکن است در ۵ درصد افراد سالم نیز مشاهده شود. عواملی مانند مصرف دارو، ورزش، استرس و زمان خونگیری میتوانند بر نتایج تأثیر بگذارند. بنابراین بهتر است همیشه نتایج توسط پزشک بررسی شود.
جمعبندی
آزمایش خون یک ابزار حیاتی برای تشخیص، پیشگیری و پایش بیماریها است. با آگاهی از پارامترها، زمان مناسب انجام آزمایش، و رعایت نکات قبل از آزمایش، میتوانید بهترین استفاده را از این ابزار ببرید. انجام آزمایش منظم، تغذیه سالم و مشورت با پزشک به حفظ سلامت طولانیمدت کمک میکند.
منبع: خبرواژه
