به گزارش خبرواژه به نقل از ایسنا، یک روانشناس کودک با تشریح عوامل مؤثر بر رشد خلاقیت، هشدار داد که عواملی مانند نمرهمحوری، استفاده بیرویه از تبلت و موبایل، کلاسهای آموزشی فشرده و تنشهای خانوادگی میتوانند توانایی خلاقانه کودکان را تضعیف کنند. به گفته وی، خانواده، مدرسه و معلمان نقش تعیینکنندهای در پرورش یا محدود کردن خلاقیت کودکان دارند.
مدرسه؛ عامل شکوفایی یا محدودکننده خلاقیت
مهرناز کردفلاحت در گفتوگو با ایسنا اظهار کرد: مدرسه و معلم از مهمترین عوامل اثرگذار بر خلاقیت کودکان هستند. اگر فضای آموزشی تنها بر حفظ مطالب، کسب نمره و ارائه پاسخهای از پیش تعیینشده متمرکز باشد، کودک بهتدریج از ایدهپردازی و ریسکپذیری فاصله میگیرد.
وی افزود: زمانی که اشتباه کردن با سرزنش یا ترس از قضاوت همراه باشد، کودکان کمتر ایدههای جدید خود را مطرح میکنند و این موضوع به کاهش خلاقیت آنها منجر میشود.
این روانشناس با انتقاد از کمبود فعالیتهای هنری و پرورشی در مدارس گفت: کاهش فرصتهایی مانند بازی، موسیقی، نمایش، هنر و فعالیتهای عملی، فضای لازم برای تخیل و نوآوری را از کودکان میگیرد. در مقابل، معلمانی که با پرسشهایی مانند «تو چه فکر میکنی؟» یا «چه راه دیگری به ذهنت میرسد؟» دانشآموزان را به تفکر تشویق میکنند، زمینه رشد خلاقیت را فراهم میسازند.
تنشهای خانوادگی چگونه خلاقیت را تحت تأثیر قرار میدهد؟
کردفلاحت با اشاره به نقش خانواده در سلامت روان کودکان اظهار کرد: زندگی در محیطی همراه با تنش، دعوا و ناامنی باعث میشود ذهن کودک بهجای یادگیری و کشف، درگیر اضطراب و حفظ امنیت شود و همین مسئله خلاقیت او را کاهش میدهد.
وی در عین حال توضیح داد که برخی کودکان احساسات و فشارهای روانی خود را از طریق نقاشی، داستان، موسیقی یا بازیهای خیالی بروز میدهند، اما این موضوع به معنای مفید بودن تنش نیست، بلکه نوعی سازوکار دفاعی برای مقابله با فشارهای روانی محسوب میشود.
به گفته این روانشناس، حضور یک بزرگسال حامی که بتواند احساس امنیت را به کودک منتقل کند، مهمترین عامل در حفظ سلامت روان و تقویت خلاقیت در شرایط دشوار است.
چه زمانی مراجعه به روانشناس کودک ضروری است؟
کردفلاحت تأکید کرد که مراجعه به روانشناس نباید تنها به زمان بروز مشکلات جدی محدود شود و ارزیابی زودهنگام میتواند از شکلگیری الگوهای رفتاری نامناسب جلوگیری کند.
وی تغییرات ناگهانی رفتاری، کاهش علاقه به بازی، افزایش اضطراب، پرخاشگری، اختلال در روابط اجتماعی، شکایتهای مکرر از دلدرد یا سردرد بدون علت پزشکی، اختلال خواب، وابستگی شدید و کنارهگیری اجتماعی را از مهمترین نشانههایی دانست که نیاز به بررسی تخصصی دارند.
این روانشناس همچنین توصیه کرد در شرایطی مانند طلاق والدین، سوگ، تولد فرزند جدید یا تغییر مدرسه نیز از خدمات مشاورهای برای حمایت از کودک استفاده شود.
تبلت و کلاسهای فشرده؛ موانع پنهان خلاقیت
کردفلاحت یکی از مهمترین موانع رشد خلاقیت را برنامهریزی بیش از حد برای کودکان دانست و گفت: زمانی که تمام ساعات روز کودک با کلاسهای آموزشی مختلف پر شود، فرصتی برای بازی آزاد، خیالپردازی و کشف محیط باقی نمیماند.
وی افزود: بسیاری از والدین به محض اینکه کودک احساس بیحوصلگی میکند، تبلت یا تلفن همراه را در اختیار او قرار میدهند، در حالی که همین لحظههای به ظاهر بیکاری میتواند آغازگر بازیهای خلاقانه و شکلگیری ایدههای تازه باشد.
این روانشناس همچنین با انتقاد از برخی شیوههای تشویق گفت: تکرار جملاتی مانند «تو خیلی باهوشی» ممکن است ریسکپذیری کودک را کاهش دهد، در حالی که بهتر است والدین تلاش، پشتکار و کنجکاوی او را تشویق کنند.
پرسشگری را محدود نکنید
کردفلاحت مقایسه کودکان با یکدیگر، تمرکز زودهنگام بر آزمون و نمره و پاسخهای آماده به پرسشهای کودکان را از دیگر عوامل تضعیفکننده خلاقیت عنوان کرد.
وی تأکید کرد: بزرگسالان باید به کودکان نشان دهند که دانستن همه پاسخها اهمیت ندارد، بلکه روحیه پرسشگری، جستوجو و تجربه کردن ارزشمند است. خلاقیت تنها در محیطی شکوفا میشود که کودک در آن احساس امنیت، آزادی و پذیرش بیقیدوشرط داشته باشد.
شما چه تجربهای از نقش خانواده یا مدرسه در رشد خلاقیت کودکان دارید؟ دیدگاه خود را با مخاطبان خبرواژه به اشتراک بگذارید.
