کارشناسان حوزه خانواده معتقدند یکی از مهمترین دلایل به تعویق افتادن فرزندآوری در ایران، تنها مشکلات معیشتی یا پایین بودن درآمد نیست؛ بلکه احساس نااطمینانی نسبت به آینده شغلی و اقتصادی، نقش پررنگتری در تصمیم خانوادهها برای فرزندآوری ایفا میکند.
به گزارش خبرواژه، راضیه مکوندی، پژوهشگر حوزه زنان و خانواده، در گفتوگویی با خبرگزاری مهر با اشاره به تأثیر امنیت شغلی بر تصمیم خانوادهها برای فرزندآوری، اظهار کرد که اشتغال صرفاً یک موضوع اقتصادی نیست، بلکه برای خانوادهها بهویژه در آغاز زندگی مشترک، پشتوانهای برای امنیت روانی و اجتماعی به شمار میرود و امکان برنامهریزی برای آینده را فراهم میکند.
نااطمینانی شغلی؛ عاملی فراتر از کاهش درآمد
مکوندی: «اگر اجازه بدهید، پیش از پاسخ به این سؤال به نکتهای اشاره کنم. معمولاً وقتی درباره اشتغال صحبت میکنیم، ذهنها به سمت درآمد میرود؛ در حالی که شغل فقط یک مسئله اقتصادی نیست. اشتغال برای خانواده، بهویژه در آغاز زندگی مشترک، منبعی برای امنیت روانی و اجتماعی نیز محسوب میشود و این احساس را ایجاد میکند که میتوان برای آینده برنامهریزی کرد.»
وی گفت: «به همین دلیل، نااطمینانی شغلی یکی از عوامل مهم اما کمتر دیدهشده در کاهش فرزندآوری است. مسئله فقط پایین بودن درآمد نیست، بلکه این است که خانواده تا چه اندازه آینده خود را قابل پیشبینی میبیند. ممکن است دو خانواده درآمد مشابهی داشته باشند، اما خانوادهای که از ثبات شغلی برخوردار است، با آرامش بیشتری درباره فرزندآوری تصمیم بگیرد، در حالی که خانوادهای که هر لحظه نگران از دست دادن شغل یا کاهش درآمد است، حتی با درآمد بیشتر نیز تصمیم خود را به تعویق میاندازد.»
وی افزود: «برای نمونه، فردی که سالها با قراردادهای کوتاهمدت کار میکند، هر بار با نزدیک شدن به پایان قرارداد، نسبت به آینده شغلی خود دچار تردید میشود. طبیعی است که در چنین شرایطی، تصمیم برای فرزندآوری نیز به آیندهای موکول شود که امنیت بیشتری احساس شود.»
به گفته این پژوهشگر، این نگرانی تنها به مردان محدود نمیشود و بسیاری از زنان شاغل نیز نگران تأثیر بارداری و فرزندآوری بر فرصتهای شغلی و مسیر پیشرفت حرفهای خود هستند.
وی همچنین با اشاره به پیامدهای اقتصادی تحولات اخیر گفت: «پس از جنگ اخیر و پیامدهای اقتصادی آن نیز این مسئله پررنگتر شده است. کاهش فعالیت برخی بنگاههای اقتصادی، بیکاری یا وقفه در اشتغال، موجب شده بسیاری از خانوادهها تصمیمهای بلندمدت خود، از جمله فرزندآوری، را به تعویق بیندازند. در چنین شرایطی، مسئله اصلی تنها درآمد نیست؛ بلکه از بین رفتن احساس امنیت و امید به آینده است.»
امنیت شغلی؛ عامل تعیینکننده در تصمیم به فرزندآوری
در پاسخ به این پرسش که امنیت شغلی مهمتر است یا میزان درآمد، مکوندی گفت: «این دو موضوع در برابر یکدیگر قرار ندارند و هر دو برای زندگی خانواده اهمیت دارند، اما اگر از منظر تصمیمگیری برای فرزندآوری نگاه کنیم، امنیت شغلی معمولاً نقش تعیینکنندهتری دارد.»
وی بیان کرد: «فرزندآوری تصمیمی برای چند سال آینده است، نه فقط امروز. خانوادهها بیش از آنکه به درآمد فعلی خود توجه کنند، به این فکر میکنند که آیا در سالهای آینده نیز توان تأمین نیازهای فرزند را خواهند داشت یا خیر.»
وی ادامه داد: «ممکن است فردی درآمد بالایی داشته باشد، اما هر چند ماه یکبار نگران تمدید قرارداد خود باشد. در مقابل، فرد دیگری درآمد کمتری داشته باشد، اما از ثبات شغلی برخوردار باشد. تجربه نشان میدهد خانواده دوم معمولاً با آرامش بیشتری برای فرزندآوری تصمیم میگیرد؛ زیرا آینده را قابل پیشبینیتر میبیند.»
کدام خانوادهها بیشتر در معرض این نگرانی هستند؟
به گفته این پژوهشگر، زوجهای جوان، شاغلان دارای قراردادهای موقت یا پروژهای، کارکنان بخش خصوصی، صاحبان کسبوکارهای کوچک و زنان شاغل، بیش از سایر گروهها تحت تأثیر نااطمینانی شغلی قرار دارند. همچنین بسیاری از خانوادههای دارای یک فرزند، برای تصمیم به فرزند دوم یا سوم، بیش از هر چیز به ثبات اقتصادی و امنیت شغلی توجه میکنند.
راهکارهای پیشنهادی برای افزایش امنیت خانوادهها
مکوندی با تأکید بر اینکه سیاستهای جمعیتی باید همسو با سیاستهای اقتصادی و اشتغال تدوین شوند، گفت: «تا زمانی که خانواده نسبت به آینده شغلی و اقتصادی خود احساس ناامنی کند، طبیعی است که تصمیمهای بلندمدت مانند فرزندآوری را به تعویق بیندازد.»
وی گفت: «در شرایط امروز، حفظ اشتغالهای موجود و بازگرداندن ثبات به بازار کار، حتی از ایجاد فرصتهای شغلی جدید نیز مهمتر است. هر شغلی که حفظ میشود، در واقع بخشی از امنیت روانی یک خانواده نیز حفظ خواهد شد.»
وی همچنین بر لزوم حمایت از افراد بیکار شده، تقویت امنیت شغلی زنان، اجرای کامل قوانین حمایت از مادران شاغل و توسعه محیطهای کار خانوادهدوست تأکید کرد.
وی در پایان گفت: «مهمترین وظیفه سیاستگذار در شرایط فعلی، بازگرداندن احساس امنیت، ثبات و امید به آینده است. هر سیاستی که آینده را برای خانوادهها قابل پیشبینیتر کند، میتواند زمینه تصمیمگیری آگاهانهتر و مطمئنتر برای فرزندآوری را نیز فراهم سازد.»
برای دنبال کردن تازهترین اخبار حوزه خانواده، جمعیت و سیاستهای اجتماعی، خبرواژه را دنبال کنید.
