به گزارش خبرواژه، موضوع الحاق محدوده «مهدیه» به شهر مرودشت و قرار گرفتن بخشی از حریم درجه دو تختجمشید در محدوده شهری، در روزهای اخیر به یکی از بحثهای مهم حوزه میراث فرهنگی تبدیل شده است. در حالی که گزارشهایی از ابلاغ مصوبه این الحاق منتشر شده، وزارت میراث فرهنگی اعلام کرده است که الحاق تاکنون اجرایی نشده و موضوع در حال بازنگری است.
این پرونده از آن جهت اهمیت دارد که یونسکو نیز در اسناد مربوط به تختجمشید، توسعه شهر مرودشت و گسترش روستاهای جدید را از تهدیدهای بالقوه برای یکپارچگی و اصالت این اثر جهانی دانسته است. با این حال، ادعای قرار گرفتن تختجمشید در آستانه خروج از فهرست میراث جهانی، نیازمند تفکیک از هشدارهای مربوط به تهدیدهای حفاظتی است؛ در منابع رسمی یونسکو، تختجمشید همچنان در فهرست میراث جهانی قرار دارد.
ماجرای الحاق «مهدیه» به مرودشت
بر اساس گزارشهای منتشرشده، مصوبه مربوط به الحاق روستای مهدیه به محدوده شهر مرودشت در سال ۱۴۰۴ مطرح و ابلاغ شده است. این محدوده در حریم درجه دو تختجمشید قرار دارد و به همین دلیل، موضوع با واکنش نهادهای میراث فرهنگی روبهرو شده است.
مدیرکل میراث فرهنگی فارس اعلام کرده که این الحاق تاکنون اجرایی نشده و وزارت میراث فرهنگی با آن موافق نیست. از سوی دیگر، سرپرست پایگاه میراث جهانی تختجمشید نیز مخالفت این پایگاه با گسترش محدوده شهری مرودشت در حریم درجه دو را اعلام کرده و نسبت به پیامدهای احتمالی آن هشدار داده است.
بر اساس گزارشهای منتشرشده، محدوده مورد بحث حدود ۱۱۰ هکتار از اراضی مهدیه را شامل میشود. سرپرست پایگاه میراث جهانی تختجمشید همچنین گفته است که حریم درجه دو این مجموعه حدود ۱۷ هزار هکتار وسعت دارد و علاوه بر محدوده دو شهر تاریخی، شماری از آثار تاریخی ثبت ملی در دشت مرودشت را نیز دربرمیگیرد.
موضع یونسکو درباره توسعه مرودشت
یونسکو در پرونده رسمی تختجمشید، رشد شهر مرودشت، توسعه روستاهای جدید و ورود صنایع آلاینده را از مهمترین تهدیدهای بالقوه برای یکپارچگی این اثر و حریم آن معرفی کرده است. این نهاد تأکید کرده که کنترل مرزها و محدودههای حفاظتی در برابر توسعه کشاورزی، صنعتی و ساختمانی برای حفظ ارزش جهانی تختجمشید ضروری است.
در اسناد یونسکو همچنین بر ضرورت پایش آثار توسعه احتمالی شهر مرودشت و روستاهای جدید بر ارزش جهانی، اصالت و یکپارچگی تختجمشید تأکید شده است. بنابراین، نگرانی درباره توسعه شهری در این محدوده موضوعی تازه نیست و در اسناد حفاظتی این میراث جهانی نیز مورد توجه قرار گرفته است.
تختجمشید همچنان در فهرست میراث جهانی است
تختجمشید در سال ۱۹۷۹ میلادی در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شد و همچنان در این فهرست قرار دارد. یونسکو در معرفی رسمی این اثر، تختجمشید را یکی از مهمترین محوطههای باستانشناختی جهان و نمونهای برجسته از معماری، شهرسازی و هنر دوره هخامنشی معرفی کرده است.
بنابراین، میان «تهدید برای اصالت و یکپارچگی اثر» و «خروج قطعی یا قریبالوقوع از فهرست میراث جهانی» تفاوت وجود دارد. نگرانیهای کارشناسان درباره توسعه شهری را میتوان بر اساس اسناد حفاظتی یونسکو بررسی کرد، اما از این اسناد نمیتوان نتیجه گرفت که خروج تختجمشید از فهرست میراث جهانی اکنون قطعی یا در آستانه وقوع است.
حریم تختجمشید چه اهمیتی دارد؟
حریم آثار تاریخی برای کنترل فعالیتها و توسعههایی تعیین میشود که میتوانند بر اصالت، یکپارچگی، منظر تاریخی و ارزشهای فرهنگی یک اثر تأثیر بگذارند. حریم درجه دو تختجمشید نیز بخشی از سازوکار حفاظت از این مجموعه و محیط پیرامونی آن محسوب میشود.
بر اساس مقررات حفاظتی مورد اشاره در پرونده تختجمشید، کنترل ساختوساز و توسعه در اطراف این اثر اهمیت ویژهای دارد. یونسکو نیز در ارزیابیهای خود، مدیریت توسعه شهری و کنترل ساختوساز را از الزامات حفظ ارزش جهانی تختجمشید دانسته است.
در نتیجه، قرار گرفتن یک محدوده در حریم درجه دو به معنای حذف خودکار ضوابط حفاظتی نیست. مسئله اصلی این است که هرگونه توسعه شهری و عمرانی در این محدوده باید با مقررات میراث فرهنگی و الزامات مربوط به حفاظت از ارزش جهانی اثر سازگار باشد.
اعتراض جامعه باستانشناسی ایران
«جامعه باستانشناسی ایران» نیز در واکنش به این پرونده، نامهای به مسعود پزشکیان ارسال کرده و خواستار اقدام برای حفاظت از حریم تختجمشید شده است. این جامعه نسبت به پیامدهای احتمالی گسترش محدوده شهری در حریم درجه دو این اثر جهانی ابراز نگرانی کرده است.
همزمان، مسئولان میراث فرهنگی فارس و پایگاه جهانی تختجمشید نیز مخالفت خود را با توسعه محدوده شهری در این بخش از حریم اعلام کردهاند. این مواضع نشان میدهد که موضوع تنها به یک اختلاف اداری درباره محدوده شهری محدود نیست و ابعاد حفاظتی و میراثی نیز دارد.
توسعه شهری در برابر حفاظت از میراث فرهنگی
چالش اصلی در این پرونده، ایجاد تعادل میان نیازهای توسعه شهری و الزامات حفاظت از یک میراث جهانی است. توسعه شهر مرودشت و ساماندهی سکونتگاههای پیرامونی از یک سو نیازمند برنامهریزی شهری است و از سوی دیگر، هرگونه توسعه در مجاورت تختجمشید باید پیامدهای آن بر منظر، اصالت و یکپارچگی این اثر بررسی شود.
در چنین شرایطی، ارزیابی کارشناسی، رعایت ضوابط حریم، هماهنگی میان دستگاههای مسئول و توجه به الزامات یونسکو میتواند نقش مهمی در تصمیمگیری درباره آینده این محدوده داشته باشد. همچنین وضعیت فعلی مصوبه الحاق و بازنگری اعلامشده از سوی وزارت میراث فرهنگی، از عوامل مهم در تعیین سرنوشت این پرونده است.
آینده حریم تختجمشید در گرو تصمیمهای حفاظتی
پرونده الحاق مهدیه به مرودشت هنوز با اختلاف نظر میان نهادهای شهری و میراث فرهنگی همراه است. از یک سو، مصوبهای درباره الحاق این محدوده وجود دارد و از سوی دیگر، وزارت میراث فرهنگی اعلام کرده که الحاق اجرایی نشده و موضوع در حال بازنگری است.
تختجمشید همچنان در فهرست میراث جهانی یونسکو قرار دارد، اما اسناد این سازمان نشان میدهد که توسعه مرودشت و ساختوسازهای پیرامونی از موضوعات مهم در مدیریت و حفاظت از این اثر است. از این رو، تصمیمگیری درباره حریم آن باید به گونهای انجام شود که توسعه شهری با الزامات حفاظت از ارزش جهانی تختجمشید تعارض پیدا نکند.
برای پیگیری آخرین تحولات درباره تختجمشید، میراث فرهنگی و وضعیت حریم این اثر جهانی، به خبرواژه مراجعه کنید.
“`
