به گزارش خبرواژه، یک روانشناس بالینی با تأکید بر ضرورت حضور روانشناسان در مدارس گفت: بمباران اطلاعاتی پیرامون کودکان و نوجوانان، نیاز به آموزش مهارتهای زندگی و آگاهیبخشی تخصصی را افزایش داده است و حضور روانشناس در مدرسه میتواند به ارتقای سلامت روان و بهبود مهارتهای هیجانی و اجتماعی دانشآموزان کمک کند.
«شادی خوشمزه است: راههایی برای اینکه بچههای خوشحالتری باشیم» عنوان کتابی برای کودکان است که با هدف آشنایی آنها با مفهوم شادی، اهمیت شاد بودن، فواید زندگی شاد و راههای دستیابی به آن نوشته شده است.
این کتاب نوشته فهیمه احمدی، روانشناس بالینی، با تصویرگری سمیه محمدی است و نخستین جلد از مجموعه «مهارتهای زندگی» به شمار میرود. این اثر در ۳۶ صفحه مصور و رنگی، برای کودکان بالای هفت سال از سوی نشر مهرک منتشر شده است.
در همین زمینه، گفتوگویی با نویسنده این کتاب درباره آموزش مفاهیم روانشناسی به کودکان، اهمیت شادی، تنظیم هیجانات و ضرورت حضور روانشناسان در مدارس انجام شده است.
«شادی خوشمزه است» نخستین تجربه روانشناسی کودک
فهیمه احمدی درباره سابقه فعالیت خود در حوزه ادبیات کودک و روانشناسی گفت که از دوران نوجوانی برای کودکان و نوجوانان داستان مینوشته و در جشنوارههای مختلف ادبی نیز جوایزی دریافت کرده است. به گفته او، چندین کتاب داستان و مجموعهداستان کودک و نوجوان از وی منتشر شده است.
او همچنین با اشاره به تحصیل خود در رشته روانشناسی بالینی توضیح داد که در کنار تحصیل و فعالیت حرفهای، نویسندگی را نیز ادامه داده است. پیش از این کتابی با عنوان «شادکام باشید» برای بزرگسالان نوشته بود و اثر جدید، نخستین کتاب او در زمینه روانشناسی کودک و نوجوان محسوب میشود.
احمدی درباره علت انتخاب گروه سنی کودک برای انتقال مفاهیم روانشناسی اظهار کرد که قصد داشته مفاهیم روانشناسی و مهارتهای زندگی را با استفاده از عناصر داستانی، شخصیتپردازی و فضاسازی جذاب به کودکان آموزش دهد.
او با اشاره به موضوع شادکامی افزود که بهتر است مفاهیمی مانند شاد زیستن از دوران کودکی به کودکان آموزش داده شود تا این مهارتها در شخصیت آنها نهادینه شود و بتوانند در طول زندگی از آنها استفاده کنند.
چرا آموزش شادی به کودکان اهمیت دارد؟
این روانشناس بالینی درباره تأثیر شادی بر زندگی کودکان گفت: «شاد بودن میتواند برای ما فواید بسیار زیادی داشته باشد. البته من در این کتاب اشاره کردهام که ما احساسات و هیجانات مختلفی را در زندگی خودمان تجربه میکنیم که هرکدام در جایگاه خودشان مفید هستند.»
او ادامه داد: «وقتی یک کودک شادتر است و شاد زیستن را یاد گرفته، قطعاً کودک امیدوارتری خواهد بود، دوستان بیشتری خواهد داشت، باانگیزهتر و پرتلاشتر خواهد بود و احساس ارزشمندی بیشتری هم در وجودش نهادینه خواهد شد.»
به گفته احمدی، کودکان شاد میتوانند بر فضای خانواده نیز تأثیر بگذارند و شادی در خانوادهها نیز در نهایت به شکلگیری جامعهای بانشاطتر کمک میکند.
تصویرسازی احساسات؛ راهی برای ملموس کردن مفاهیم روانشناختی
احمدی درباره تصویرسازی احساساتی مانند غم و ترس در کتاب توضیح داد که تصمیمگیری درباره نحوه به تصویر کشیدن این مفاهیم بر عهده تصویرگر بوده است، اما به باور او، چنین تصاویری میتوانند مفاهیم انتزاعی را برای کودکان ملموستر کنند.
او درباره احتمال ایجاد خیالپردازی منفی در کودکان نیز گفت که مخاطبان کتاب در سنی قرار دارند که میتوانند متوجه شوند این تصاویر با هدف ملموستر کردن مفاهیم طراحی شدهاند و قرار نیست آنها را بهعنوان موجودات واقعی و ترسناک در نظر بگیرند.
چه زمانی احساسات کودک میتواند زنگ خطر باشد؟
این روانشناس درباره تفاوت شیوه ابراز شادی و غم در کودکان گفت که تفاوتهای ژنتیکی، خانوادگی، محیطی، فرهنگی و شخصیتی باعث میشود افراد واکنشهای متفاوتی نسبت به احساسات خود داشته باشند و نمیتوان صرفاً بر اساس تفاوت در شیوه ابراز احساسات، رفتار یک کودک را خوب یا بد دانست.
او در عین حال تأکید کرد که برخی تغییرات رفتاری میتواند زنگ خطری برای والدین باشد. به گفته احمدی، زمانی که کودک یا نوجوان به شکل اغراقشده غمگین است، منزوی میشود، عملکرد روزمره یا خواب و خوراک او دچار اختلال میشود یا ساعتهای طولانی درگیر نشخوار فکری است، لازم است این وضعیت جدی گرفته شود.
او همچنین درباره شادی بیش از حد هشدار داد و توضیح داد که در برخی موارد، شادی مفرط میتواند با علائم اختلال «مانیا» یا شیدایی همراه باشد. رفتارهایی مانند رانندگی پرخطر، حرکات فیزیکی غیرایمن، تغییر شدید در خوردوخوراک، حرف زدن بیش از حد و بیخوابی مداوم میتوانند نیازمند بررسی تخصصی باشند.
پذیرش احساسات به معنای ابراز آنها در هر شرایطی نیست
احمدی درباره نحوه ابراز احساسات در کودکان و نوجوانان گفت: «ما روانشناسها از یک طرف پیشنهاد میکنیم که آدمها، بهخصوص در سنین کودکی و نوجوانی، احساساتشان را بپذیرند و ابراز کنند؛ چون یاد میگیرند احساساتشان ارزشمند است و باید به آنها اهمیت بدهند، آنها را بشناسند و مدیریت کنند.»
او در ادامه بر تفاوت میان «تجربه احساسی» و «رفتار ناشی از آن تجربه» تأکید کرد و گفت کودکان باید در کنار شناخت و پذیرش احساسات، مهارت تنظیم هیجانات را نیز بیاموزند.
به گفته این روانشناس، کودک باید یاد بگیرد که احساس شادی، غم یا خشم طبیعی است، اما نحوه بروز این احساسات باید متناسب با موقعیت و شرایط باشد. بنابراین آموزش تنظیم هیجان یکی از مهارتهای مهمی است که باید از دوران کودکی مورد توجه قرار گیرد.
عوامل شادیآفرین چگونه انتخاب شدند؟
نویسنده کتاب «شادی خوشمزه است» با اشاره به مطالعات خود در زمینه شادکامی و روانشناسی مثبت گفت عوامل متعددی در شاد بودن افراد نقش دارند، اما برای این کتاب تلاش کرده است مواردی را انتخاب کند که برای کودکان جذاب، قابل فهم و قابل اجرا باشند.
او همچنین از عناصر داستانی، شخصیتسازی و فضاسازی استفاده کرده تا مفاهیم روانشناختی برای مخاطب کودک شیرینتر و جذابتر شوند.
چرا حضور روانشناس در مدارس ضروری است؟
احمدی حضور روانشناس در مدارس را بسیار مفید و حتی ضروری دانست و گفت: «قطعاً حضور روانشناس در مدارس بسیار مفید است. ببینید، الان زمانهای است که ما بیش از هر چیزی به آگاهی نیاز داریم.»
او با اشاره به حجم بالای اطلاعاتی که کودکان و نوجوانان از طریق رسانهها و فضای مجازی دریافت میکنند، افزود: «با توجه به این بمباران اطلاعاتی که اطراف همه بچهها هست، حضور یک روانشناس میتواند هم آگاهیهای مثبت به بچهها ارائه دهد، هم مهارتهای زندگی را به آنها یاد دهد، هم اختلالات هیجانیشان را برطرف کند و آنها را نسبت به زندگی، روابط و تعاملات اجتماعیشان نیز آگاهتر و قویتر کند.»
این روانشناس بالینی با اشاره به تجربه حضور خود در چندین مدرسه تأکید کرد: «من خودم قبلاً در چندین مدرسه حضور داشتهام و به نظرم امروزه خیلی واجب و ضروری است و واقعاً نیاز جامعه است که تمام مدارس، اعم از دولتی و غیردولتی، از آموزشها و آگاهیبخشیهای یک روانشناس استفاده کنند.»
در شرایطی که کودکان و نوجوانان با حجم گستردهای از اطلاعات، فشارهای اجتماعی و تغییرات هیجانی مواجه هستند، آموزش مهارتهای زندگی و دسترسی به خدمات روانشناختی در مدارس میتواند یکی از ابزارهای مهم برای پیشگیری از مشکلات روانی و تقویت سلامت اجتماعی نسل آینده باشد.
برای خواندن تازهترین اخبار و گزارشهای اجتماعی و فرهنگی، خبرواژه را دنبال کنید.
