به گزارش خبرواژه، بررسی آمارهای بازار کار در بهار ۱۴۰۵ نشان میدهد چالش اشتغال در ایران تنها به افزایش نرخ بیکاری محدود نمیشود، بلکه نشانههایی از افت کیفیت اشتغال، گسترش مشاغل ناپایدار و کاهش مشارکت اقتصادی نیز مشاهده میشود. کارشناسان هشدار میدهند در صورت ادامه این روند، پدیده «شاغلان فقیر» و تضعیف معیشت خانوارها به یکی از مهمترین چالشهای اقتصاد کشور تبدیل خواهد شد.
بر اساس آمارهای منتشرشده، کاهش اشتغال در بخش صنعت، رشد مشاغل کمثبات در بخش خدمات، افزایش اشتغال ناقص و افت نرخ مشارکت اقتصادی، از تغییرات مهم بازار کار ایران در ماههای اخیر است؛ تغییراتی که به اعتقاد کارشناسان، ریشه در نااطمینانیهای اقتصادی و سیاسی دارد.
تغییر الگوی آسیبپذیری در بازار کار
فاطمه عزیزخانی، کارشناس بازار کار، در گفتوگو با خبرواژه اظهار کرد: «این وضعیت و شرایطی که امروز در بازار کار مشاهده میکنیم، از مدتی قبل آغاز شده بود. اگر آمارهای پیش از جنگ را نیز بررسی کنیم، میبینیم که ریزش اشتغال تقریباً از همان دوره و پس از جنگ ۱۲ روزه، در فصل تابستان و پاییز آغاز شده بود.»
به گفته وی، بخش صنعت نخستین بخشی بود که با کاهش اشتغال روبهرو شد و اگرچه بخش خدمات همچنان فرصتهای شغلی ایجاد میکرد، اما روند رشد اشتغال در این بخش نیز بهتدریج کاهش یافت. بخش کشاورزی نیز به دلیل مشکلات اقلیمی و محدودیتهای موجود، نتوانست نقش مؤثری در جبران کاهش اشتغال ایفا کند.
بحران اشتغال از زنان به مردان منتقل شده است
این کارشناس بازار کار معتقد است یکی از مهمترین تفاوتهای شرایط کنونی با دورههای گذشته، تغییر الگوی آسیبپذیری در بازار کار است. در گذشته زنان نخستین گروهی بودند که در زمان بروز شوکهای اقتصادی از بازار کار خارج میشدند، اما اکنون مردان نیز به شکل قابل توجهی تحت تأثیر این بحران قرار گرفتهاند.
وی گفت: «اکنون اگر آمارها را بررسی کنیم، میبینیم هم تعداد مردان حاضر در جمعیت فعال کاهش یافته، هم نرخ مشارکت اقتصادی مردان افت کرده و هم نرخ بیکاری آنها افزایش یافته است.»
به گفته عزیزخانی، خروج نیروی کار از بخش صنعت موجب شده بسیاری از افراد برای تأمین معیشت به مشاغل خدماتی کمدرآمد، غیررسمی و ناپایدار روی بیاورند؛ موضوعی که کاهش کیفیت اشتغال و افزایش آسیبپذیری خانوارها را به دنبال دارد.
رشد خدمات؛ نشانه رونق یا افزایش مشاغل ناپایدار؟
این کارشناس تأکید کرد افزایش سهم بخش خدمات الزاماً به معنای توسعه فعالیتهای مولد نیست، بلکه میتواند نشاندهنده رشد مشاغل غیررسمی، موقت و کمدرآمد باشد؛ مشاغلی که امنیت شغلی و درآمد پایدار برای خانوارها ایجاد نمیکنند.
به اعتقاد وی، کاهش اشتغال در بخشهای مولد اقتصاد و حرکت نیروی کار به سمت مشاغل کمکیفیت، از مهمترین نشانههای افت کیفیت بازار کار در ایران است.
هشدار درباره افزایش «شاغلان فقیر»
عزیزخانی درباره پیامدهای ادامه این روند هشدار داد و گفت: «پیامد تداوم این روند، تشدید فقر است؛ واقعاً با تشدید فقر و شکلگیری تله فقر مواجه خواهیم شد.»
وی افزود: «افرادی که امروز در حاشیه خط فقر قرار دارند و هنوز به زیر خط فقر سقوط نکردهاند، در صورت ادامه این شرایط بهتدریج به زیر خط فقر کشیده میشوند. در نتیجه، با پدیدهای روبهرو خواهیم شد که از آن با عنوان «شاغلان فقیر» یاد میشود.»
مهاجرت نیروی کار و آینده بازار اشتغال
این کارشناس با اشاره به نبود دادههای خام بازار کار گفت در حال حاضر امکان ارزیابی دقیق میزان مهاجرت نیروی کار وجود ندارد، اما اگر مشخص شود بخش عمده کاهش اشتغال مربوط به نیروهای ماهر بوده است، احتمال افزایش مهاجرت این گروه برای یافتن فرصتهای شغلی بهتر دور از انتظار نخواهد بود.
وی همچنین درباره مهاجرت بینشهری اظهار کرد که تا زمانی که بخش صنعت در سطح کشور با رکود مواجه باشد، جابهجایی نیروی کار میان شهرها نیز تأثیر قابل توجهی بر حل بحران اشتغال نخواهد داشت.
پیامدهای اجتماعی و اقتصادی ادامه روند فعلی
عزیزخانی معتقد است افزایش سهم جوانان در میان بیکاران، کاهش اشتغال مردان و محدود شدن فرصتهای شغلی میتواند پیامدهای اجتماعی گستردهای به همراه داشته باشد.
وی گفت: «اگر برای این وضعیت چارهای اندیشیده نشود، میتواند به تداوم ناآرامیها، تشدید برخی از مسائل اجتماعی که در سالهای گذشته نیز تجربه شده و افزایش نارضایتی اجتماعی منجر شود.»
این کارشناس همچنین هشدار داد کاهش ورود جمعیت در سن کار به بازار اشتغال، در سالهای آینده میتواند منابع صندوقهای بازنشستگی را نیز با چالش مواجه کند و ابعاد اقتصادی و اجتماعی این بحران را گسترش دهد.
نظر شما درباره وضعیت بازار کار و راهکارهای بهبود کیفیت اشتغال چیست؟ دیدگاه خود را با ما و دیگر مخاطبان خبرواژه به اشتراک بگذارید.
