افزایش قیمت دلار سالهاست که دیگر فقط در ویترین صرافیها دیده نمیشود و در سکوت، بازار هنر ایران را نیز تحت تأثیر قرار داده است. به گزارش خبرواژه به نقل از ایسنا، برهم خوردن توازن میان قیمت آثار هنری در بازارهای اولیه و ثانویه و شکلگیری قیمتهای کاذب برای نزدیک شدن به نرخهای دلاری بازارهای خارجی، از مهمترین پیامدهای نوسانات ارز برای هنرمندان ایرانی به شمار میرود.
کارشناسان معتقدند نوسانات ارزی صرفاً یک متغیر اقتصادی نیست، بلکه میتواند ساختار تولید، نمایش و حتی محتوای آثار هنری را تغییر دهد. زمانی که دلار به معیار اصلی ارزشگذاری تبدیل میشود، خطر تغییر سلیقه بازار، فاصله گرفتن هنر از بستر فرهنگی و شکلگیری قیمتهای غیرواقعی بیش از پیش احساس میشود؛ مسألهای که آینده بازار هنر ایران را با پرسشهای جدی مواجه کرده است.
تمایل هنرمندان به بازارهای خارجی
بهنام کامرانی، هنرمند و منتقد هنری، با اشاره به تأثیرات چندوجهی نوسانات ارز بر بازار هنر به ایسنا میگوید: بسیاری از هنرمندان ترجیح میدهند در کشور و فرهنگ خود فعالیت کنند و اگر قرار است نمایش و فروش خارجی داشته باشند، این حضور در تعادل با بازار داخلی باشد. با این حال، افزایش نرخ ارز فروش آثار در خارج از کشور را پرسودتر کرده و همین موضوع، تمایل برخی هنرمندان برای حضور در بازارهای خارجی را افزایش داده است.
او ادامه میدهد: نمایش و فروش آثار در خارج از کشور با چالشهایی مانند خروج آثار و دریافت و انتقال پول همراه است و در این میان، گاهی افراد سودجو آثار هنرمندان را به بهانه نمایش از کشور خارج میکنند و دیگر بازنمیگردانند.
بازار داخلی و شکاف قیمتی
کامرانی درباره وضعیت هنرمندان ایرانی مقیم خارج از کشور نیز توضیح میدهد: برخی از این هنرمندان علاقهمندند آثارشان را در ایران به نمایش بگذارند، اما به دلیل شرایط اقتصادی، بازار داخلی موازنه درستی ندارد. قیمت آثار آنها دلاری است و فروش همان آثار با قیمت مشابه به تومان در ایران امکانپذیر نیست. حتی در برخی موارد، گالریهای خارجی حاضر نمیشوند آثار را با قیمت پایینتر عرضه کنند.
قیمتگذاری کاذب و تغییر مسیر تولید
این منتقد هنری میگوید: زمانی که توازن قیمت آثار یک هنرمند در حراجیهای داخلی و خارجی با بازار اولیه او یعنی گالری از بین میرود، هنرمند بهتدریج از فضای فرهنگی نمایشگاههای داخلی حذف میشود. در نتیجه یا نمایشگاههای کمتری برگزار میکند یا آثاری تولید میکند که بیشتر مطابق سلیقه حراجیها باشد.
نگاه حراج تهران به افزایش قیمتها
علیرضا سمیعآذر، مدیر حراج تهران، نیز در سال ۱۳۹۹ و همزمان با یکی از شدیدترین دورههای نوسانات ارزی گفته بود که رشد نرخ ارز پدیدهای جدا از سایر بازارها نیست. به گفته او، در دورهای که قیمت اغلب کالاها و خدمات افزایش یافته، طبیعی است که بازار هنر نیز ناگزیر به تطبیق با این شرایط شود.
سمیعآذر تأکید کرده بود که حراج تهران بهطور مستقیم تصمیم به افزایش قیمت آثار نمیگیرد، اما در برخی مقاطع این افزایش بهشکل طبیعی رخ میدهد. او یادآور شده بود که در سال ۱۳۹۹، با رشد شدید نرخ ارز، قیمت آثار داخلی از معادل دلاری خود عقب افتاد و همین موضوع به افزایش قیمتها برای نزدیکتر شدن به بازار جهانی انجامید.
در مجموع، نوسانات ارزی فراتر از تأثیر بر قیمت آثار، منطق و ساختار بازار هنر ایران را تغییر داده است؛ از تغییر مسیر فعالیت هنرمندان گرفته تا برهم خوردن تعادل میان بازار داخلی و خارجی و شکلگیری قیمتهای کاذب. نشانههایی از بازاری که تحت فشار اقتصادی، هویت فرهنگی آن با چالشهای جدی روبهرو شده است.
برای مطالعه تحلیلهای بیشتر از اقتصاد هنر، خبرواژه را دنبال کنید.
