به گزارش خبرواژه، یک پژوهشگر و استاد ادبیات با اشاره به نقش دولت صفوی در تاریخ فرهنگ ایران، تأکید کرد که استقرار این حکومت تنها یک تحول سیاسی نبود، بلکه با رسمی شدن مذهب تشیع، زمینه شکوفایی شعر، نثر و ادبیات مذهبی در ایران فراهم شد.
شکوفایی ادبیات مذهبی در عصر صفوی
محمدرضا نوذریان، پژوهشگر و استاد ادبیات، در گفتوگو با خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) اظهار داشت: «عصر صفوی دوره پرفروغ و باروری ادبیات مذهبی در ایران بود و شاه اسماعیل به عنوان بنیانگذار این دودمان، خود به زبان ترکی شعر میسرود و اعتقادات شیعی را نیز در برخی از آنها ابراز میکرد. در کنار این، حمایتها و تشویقهای حاکمیتی، موجب شد شعر مذهبی در آن عصر اوج بگیرد.»
وی افزود که بسیاری از آثار این دوره با الهام از زندگی و شهادت ائمه اطهار (ع) سروده شدند و مرثیه مشهور محتشم کاشانی درباره واقعه عاشورا از برجستهترین نمونههای ادبیات مذهبی این عصر به شمار میرود.
درخشش صائب تبریزی و گسترش مضامین دینی
نوذریان با اشاره به جایگاه صائب تبریزی در ادبیات فارسی گفت: «میرزا محمدعلی صائب تبریزی، از دیگر شاعران آن دوره است که آموزههای قرآنی بسیاری، مانند توصیه به دستگیری از ایتام، توبه از گناه و سپس امیدواری به رحمت و عنایت حق را به عنوان پیامهای مهم دینی در سرودههایش جای داد و به چنان جایگاه والایی در عالم ادبیات رسید که لقب «ملکالشعرایی» گرفت و آثارش، امروز نیز از ذخایر ادبی ما به شمار میروند.»
تحول نثر فارسی و خلق آثار ماندگار
این پژوهشگر ادبیات با اشاره به نقش اندیشمندان عصر صفوی در گسترش زبان فارسی بیان کرد که چهرههایی مانند علامه محمدباقر مجلسی و شیخ بهایی با نگارش آثار علمی و مذهبی به زبان فارسی، مسیر تازهای را برای توسعه نثر فارسی هموار کردند و دیگر دانشمندان را نیز به این مسیر ترغیب کردند.
وی همچنین از آثاری همچون روضهالشهدا، اخلاق همایون، شاهنامه قاسمی، ترجمهالخواص، تاریخ نگارستان، بوستان خیال و احسنالتواریخ به عنوان بخشی از میراث ارزشمند ادبی عصر صفوی یاد کرد.
پیدایش سبک هندی در شعر فارسی
نوذریان درباره یکی از مهمترین تحولات ادبی این دوره اظهار داشت: «شماری از شاعران ایرانی، در سالهایی از سده دهم هجری به هندوستان رفتند و البته، این مهاجرت، به سبک جدید شعر فارسی یعنی «سبک هندی» منجر شد.»
وی خلق تصویرهای بدیع، تشبیهات ظریف، کنایههای پیچیده و مضامین نو را از مهمترین ویژگیهای این سبک عنوان کرد.
رونق نمایش و تعزیه در عصر صفوی
به گفته این پژوهشگر، همزمان با شکوفایی شعر و نثر، هنرهای نمایشی نیز در عصر صفوی توسعه یافتند. نقالی، شاهنامهخوانی، پردهخوانی و روضهخوانی در این دوره رونق گرفت و تعزیه به عنوان مهمترین گونه نمایش مذهبی، جایگاه ویژهای پیدا کرد.
سهم اردبیل در شکوفایی ادبیات صفوی
نوذریان با اشاره به نقش ادیبان اردبیلی در این دوره گفت که شاعرانی همچون ملا حیدرعلی اردبیلی (فایض)، جنونی اردبیلی و همچنین مرتضیقلی شاملو با خلق آثار ارزشمند، سهم مهمی در غنای ادبیات عصر صفوی داشتند.
وی در پایان تأکید کرد: «صفویان از اردبیل برخاستند و دگرگونیهای متعددی در ایران به وجود آوردند و در این مسیر، تحولات به وقوع پیوسته در حوزه ادبیات، اعم از نظم و نثر چشمگیر بوده است.»
برای مطالعه تازهترین گزارشهای تاریخی، فرهنگی و ادبی، خبرواژه را دنبال کنید.
