به گزارش خبرواژه، به نقل از خبرگزاری مهر، کارشناسان اقتصادی معتقدند افزایش هزینه تأمین مالی و فاصله میان نرخ سود مصوب بانکی با نرخهای واقعی بازار، میتواند تعادل میان بازار پول، ارز، سرمایه و کالا را تحت تأثیر قرار دهد و فشار بیشتری بر توان رقابتی بخش تولید وارد کند.
نرخ سود بانکی در شرایطی که اقتصاد ایران با تورم مزمن، محدودیتهای ارزی و چالشهای سرمایهگذاری مواجه است، به یکی از مهمترین عوامل تعیینکننده هزینه تولید و مسیر حرکت نقدینگی تبدیل شده است. سیاستهای مربوط به نرخ سود سپرده و تسهیلات، علاوه بر بازار پول، بر تصمیم سرمایهگذاران و رفتار سایر بازارهای دارایی نیز اثر مستقیم دارد.
نرخ سود؛ قیمت پول در اقتصاد
کارشناسان اقتصادی نرخ سود بانکی را بهعنوان «قیمت پول» در اقتصاد معرفی میکنند. افزایش سود سپردهها میتواند بخشی از نقدینگی را از بازارهایی مانند بورس و کالا به سمت شبکه بانکی هدایت کند، در حالی که افزایش هزینه دریافت تسهیلات، فشار مضاعفی بر تولیدکنندگان وارد خواهد کرد.
از سوی دیگر، تفاوت میان نرخ سود رسمی و هزینه واقعی تأمین مالی در بازارهایی مانند بازار بینبانکی، اوراق بدهی و ابزارهای غیررسمی، باعث افزایش هزینههای پنهان تولید و کاهش انگیزه سرمایهگذاری در بخشهای مولد میشود.
افزایش هزینه وام؛ چالش جدی برای تولید
رضا کریمی، اقتصاددان و کارشناس مسائل پولی و بانکی، در گفتوگو با خبرگزاری مهر درباره اثر نرخ سود بر تولید گفت: «وقتی هزینه وام از حاشیه سود عملیاتی یک واحد تولیدی بالاتر برود، بنگاه مجبور است یا قیمت را افزایش دهد که با هدف کنترل تورم در تضاد است، یا از سرمایه در گردش بکاهد و تولید را محدود کند؛ در هر دو حالت، تعادل بازار کالا و نیروی کار مختل میشود.»
وی افزود: «نرخ سود بانکی اگر با تورم واقعی و ریسک نکول همخوان نباشد، بانکها تمایل کمتری به تسهیلگیرندگان بخش تولید پیدا میکنند و منابع به مصارف کمریسکتر یا کوتاهمدت هدایت میشود؛ این همان نقطهای است که هزینه تامین مالی تولید بهصورت ساختاری بالا میماند، حتی اگر در برگههای آماری نرخ مصوب پایین اعلام شود.»
تأثیر نرخ سود بر بازار ارز و سرمایه
افزایش نرخ سود بانکی میتواند رفتار سرمایهگذاران را در بازارهای مختلف تغییر دهد. در بازار سرمایه، رشد سود بانکی بدون کاهش ریسکهای اقتصادی و افزایش شفافیت، معمولاً جذابیت سهام را کاهش داده و سرمایهها را به سمت ابزارهای کمریسکتر سوق میدهد.
این تغییر مسیر نقدینگی، تأمین مالی شرکتها از طریق بازار سرمایه، انتشار اوراق بدهی و عرضههای اولیه را دشوارتر میکند و وابستگی بنگاهها به منابع بانکی را افزایش میدهد.
در بازار ارز نیز اختلاف میان بازدهی داراییهای مختلف، انتظارات تورمی و شرایط اقتصادی میتواند بر تقاضای ارز اثر بگذارد، هرچند عوامل دیگری مانند شرایط سیاسی، صادرات انرژی و وضعیت تجارت خارجی نیز در این بازار نقش مهمی دارند.
فشار مضاعف بر صنایع وابسته به واردات
صنایع بزرگی مانند معدن، پتروشیمی و تولیدکنندگانی که به واردات مواد اولیه و تجهیزات وابسته هستند، در شرایط افزایش نرخ سود با هزینههای بیشتری برای دریافت اعتبار و تمدید خطوط مالی مواجه میشوند.
کارشناسان معتقدند افزایش هزینه بهره و اختلاف میان نرخهای رسمی و واقعی ارز میتواند قیمت تمامشده محصولات را افزایش داده و قدرت رقابت تولیدکنندگان داخلی و صادرکنندگان را کاهش دهد.
ضرورت ایجاد تعادل میان کنترل تورم و حمایت از تولید
بانک مرکزی در سیاستهای اخیر خود بر کنترل رشد نقدینگی و مدیریت انتظارات تورمی تأکید کرده است. ابزارهایی مانند افزایش نرخ سود، کنترل اعطای تسهیلات و مدیریت بازار بینبانکی میتواند به ثبات بازار پول کمک کند، اما در صورت نبود دسترسی مناسب تولیدکنندگان به منابع مالی بلندمدت، خطر تشدید رکود در بخش عرضه وجود دارد.
به اعتقاد کارشناسان، نرخ سود مطلوب باید ضمن ایجاد انگیزه برای حفظ ارزش پول، به اندازهای نباشد که سرمایهگذاری و تولید را متوقف کند.
راهکار کاهش وابستگی تولید به نرخ سود بانکی
کریمی با اشاره به ضرورت اصلاح ساختار تأمین مالی کشور گفت: «تعادل بازارها یک معادله چندمجهولی است؛ نرخ سود بانکی تنها یک مجهول نیست، اما اگر اشتباه تنظیم شود، بقیه بازارها را وادار به جبران با نوسان قیمت میکند. تولید به اعتبار بلندمدت و قابل پیشبینی نیاز دارد، نه وامهای کوتاهمدت با نرخ متغیر و هزینههای جانبی.»
وی همچنین تأکید کرد: «تا زمانی که شفافیت در نرخهای واقعی تسهیلات، تسویه بهموقع مطالبات بانکی و تفکیک ریسک بخش تولید از سفتهبازی تقویت نشود، هر تغییر در سود بانکی بیشتر به نفع بازار پول و به ضرر تعادل عرضه و تقاضا در بخش مولد تمام میشود؛ راهحل، همراستاسازی سیاست پولی با سیاست تولید و صادرات است، نه صرفاً بالا یا پایین بردن یک عدد مصوب.»
فعالان اقتصادی معتقدند اصلاح ساختار هزینهها، توسعه بازار سرمایه، حمایت هدفمند از صنایع مولد و ایجاد ابزارهای متنوع تأمین مالی میتواند حساسیت تولید نسبت به تغییرات نرخ سود را کاهش دهد و زمینه رشد پایدار اقتصادی را فراهم کند.
برای دنبال کردن تازهترین تحلیلهای اقتصادی، بازارهای مالی و اخبار تولید، خبرواژه را دنبال کنید.
