بازنمایی نقش پدر در شبکههای اجتماعی، بهویژه اینستاگرام، به یکی از موضوعات مهم پژوهشهای فرهنگی و رسانهای تبدیل شده است. به گزارش خبرواژه، نتایج یک پژوهش تازه نشان میدهد که بسیاری از ویدئوهای طنز منتشرشده در اینستاگرام، تصویری منفی و تحقیرآمیز از پدر ارائه میکنند؛ موضوعی که به باور پژوهشگران میتواند بر نگرش نسل جدید نسبت به جایگاه پدر در خانواده اثرگذار باشد.
خانواده از دیدگاه بسیاری از پژوهشهای اجتماعی، نخستین بستر شکلگیری شخصیت، آموزش و رشد انسان به شمار میرود. در این میان، پدر و مادر هر دو نقشی اساسی در ایجاد امنیت روانی، تعادل عاطفی و تربیت فرزندان دارند. حضور مؤثر پدر، بهویژه در سالهای نخست زندگی، میتواند به افزایش اعتمادبهنفس، احساس امنیت و آمادگی فرزندان برای مواجهه با چالشهای زندگی کمک کند؛ از همین رو، جایگاه پدر تنها یک موضوع خانوادگی نیست، بلکه ابعاد فرهنگی و اجتماعی گستردهای دارد.
پژوهشگران معتقدند کاهش نقش مؤثر پدر در خانواده میتواند پیامدهایی همچون افزایش تنشهای خانوادگی، افت اعتمادبهنفس فرزندان، مشکلات هویتی، اضطراب اجتماعی و حتی کاهش عملکرد تحصیلی را به دنبال داشته باشد. از سوی دیگر، با گسترش شبکههای اجتماعی و نقش پررنگ آنها در شکلدهی افکار عمومی، نحوه بازنمایی پدر در این رسانهها اهمیت دوچندانی پیدا کرده است.
بررسی تصویر پدر در ویدئوهای طنز اینستاگرام
در همین راستا، ابوالفضل اقبالی، استادیار گروه مطالعات زنان و خانواده دانشکده علوم اجتماعی و اقتصادی دانشگاه الزهرا، در پژوهشی به بررسی تصویر پدر در ویدئوهای کوتاه و طنز اینستاگرامی پرداخته است. هدف این مطالعه، تحلیل نحوه نمایش پدر در محتوای پرمخاطب فضای مجازی و ارزیابی پیامهای منتقلشده به مخاطبان بوده است.
این پژوهش با روش تحلیل محتوای کیفی انجام شده است. در جریان مطالعه، ۲۰ صفحه واینر فارسیزبان اینستاگرام با بیش از دو میلیون دنبالکننده شناسایی و سپس ۱۰۰ ویدئوی مرتبط بررسی شد. در نهایت، پژوهشگران ۱۰ مقوله اصلی و ۸۲ نشانه مرتبط با بازنمایی پدر استخراج کردند؛ مقولههایی که ویژگیهایی مانند پدر غیرحامی، خودرأی، تبعیضگرا، ناراست و بداخلاق را در بر میگرفت.
غلبه تصویر منفی از پدر در محتوای طنز
نتایج این پژوهش نشان میدهد که در بخش قابلتوجهی از ویدئوهای بررسیشده، پدر عمدتاً بهعنوان شخصیتی ناکارآمد، خودخواه، بدخلق، مادیگرا یا فاقد درک صحیح از مسائل خانوادگی به تصویر کشیده میشود. این الگوی تکرارشونده، به گفته پژوهشگران، میتواند به تدریج ذهنیت مخاطبان، بهویژه نوجوانان و جوانان، را نسبت به جایگاه پدر تحت تأثیر قرار دهد.
محققان تأکید کردهاند که حتی اگر تولیدکنندگان این محتواها قصد آگاهانهای برای تضعیف جایگاه پدر نداشته باشند، استمرار چنین بازنماییهایی میتواند پیامدهای اجتماعی قابلتوجهی به همراه داشته باشد و به کاهش احترام و اعتبار نقش پدر در خانواده منجر شود.
هشدار درباره اثرات فرهنگی تکرار شوخیها
بر اساس این پژوهش، مسئله صرفاً به انتشار چند ویدئوی طنز محدود نمیشود، بلکه با روندی رسانهای مواجه هستیم که در آن پدر به سوژهای برای تمسخر، اغراق و شوخی تبدیل میشود. استفاده مکرر از تکنیکهایی مانند بزرگنمایی، برچسبزنی، برجستهسازی رفتارهای منفی، تحریک احساسات و تکرار، میتواند این تصویر را در ذهن مخاطبان تثبیت کند.
پژوهشگران بر این باورند که اگرچه بسیاری از کاربران این ویدئوها را صرفاً محتوایی سرگرمکننده تلقی میکنند، اما تکرار مداوم چنین روایتهایی ممکن است به شکلگیری نگرشی منفی نسبت به نقش پدر در خانواده بینجامد. از این رو، آنان بر ضرورت تولید روایتهایی واقعگرایانه، جذاب و محترمانه از نقش پدر در رسانهها تأکید دارند تا ضمن حفظ جذابیت برای مخاطبان، تصویری متعادل از جایگاه پدر ارائه شود.
این پژوهش در «فصلنامه مطالعات فرهنگ ـ ارتباطات» وابسته به پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات منتشر شده و بر اهمیت بررسی تأثیر رسانههای نوین بر ذهنیت عمومی و فرهنگ خانواده تأکید دارد.
نظر شما درباره تأثیر محتوای طنز شبکههای اجتماعی بر جایگاه اعضای خانواده چیست؟ دیدگاه خود را با مخاطبان خبرواژه به اشتراک بگذارید.
