به گزارش خبرواژه، پرونده ثبت جهانی ماسوله پس از سال‌ها پیگیری و تکمیل مستندات تاریخی و باستان‌شناسی، در مسیر بررسی دوباره در کمیته میراث جهانی یونسکو قرار گرفته است. مدیرکل دفتر ثبت آثار تاریخی کشور ابراز امیدواری کرده است که این پرونده سال آینده در نشست کمیته میراث جهانی بررسی و به ثبت جهانی منجر شود.
ماسوله، شهر تاریخی و پلکانی استان گیلان، بیش از یک دهه است که برای قرار گرفتن در فهرست میراث جهانی یونسکو پیگیری می‌شود. این شهر در سال ۱۳۵۴ با شماره ۱۰۹۰ در فهرست آثار ملی ایران ثبت شد و از سال ۲۰۰۷ میلادی نیز در فهرست موقت میراث جهانی قرار گرفت.
چرا پرونده ثبت جهانی ماسوله به تعویق افتاد؟
پرونده «منظر فرهنگی ماسوله» پس از تکمیل مراحل داخلی و تهیه مستندات، در سال ۱۴۰۰ به دبیرخانه مرکز میراث جهانی یونسکو ارسال شد تا در چهل‌وپنجمین نشست کمیته میراث جهانی در سال ۲۰۲۳ در ریاض بررسی شود؛ اما این پرونده با نظر منفی ایکوموس، شورای بین‌المللی ابنیه و محوطه‌ها، برای ثبت جهانی تأیید نشد و به ایران بازگشت.
در پی این تصمیم، فرصت دیگری برای رفع نواقص و بازبینی پرونده در اختیار ایران قرار گرفت و سهمیه کشور برای معرفی ماسوله نیز حفظ شد. کمیته میراث جهانی همچنین بر ضرورت مشارکت جامعه محلی در مدیریت، حفاظت و پایش اثر تأکید کرد.
یکی دیگر از موضوعات مورد تأکید یونسکو، تدوین راهبردی روشن برای توسعه اقتصادی و اجتماعی ماسوله بود؛ به‌گونه‌ای که رشد گردشگری به ساختار اجتماعی و اقتصادی شهر آسیب نزند و منافع بیشتری برای ساکنان محلی ایجاد کند.
نقش شواهد باستان‌شناسی و صنعت ذوب‌آهن در پرونده ماسوله
پس از بازگشت پرونده، تکمیل مستندات تاریخی و باستان‌شناسی در دستور کار وزارت میراث فرهنگی قرار گرفت. یکی از محورهای اصلی این بازنگری، ارائه شواهدی درباره پیشینه استخراج و تولید آهن در منطقه بود؛ موضوعی که می‌تواند در کنار معماری پلکانی، طبیعت کوهستانی، شیوه‌های معیشت و دانش بومی، ابعاد بیشتری از هویت فرهنگی ماسوله را معرفی کند.
در همین راستا، فصل دوم مطالعات باستان‌شناسی در خردادماه ۱۴۰۴ با حضور پژوهشگران ایرانی و چینی در ارتفاعات ماسوله آغاز شد. این گروه شامل پنج پژوهشگر چینی و هشت باستان‌شناس و پژوهشگر ایرانی بود و فعالیت‌های مرتبط با ذوب آهن اسفنجی و شواهد باستان‌شناختی دوره آهن را بررسی کرد.
در جریان این مطالعات، در محوطه خان‌باجی‌سرا شواهدی از یک محوطه استقراری و کارگاه ذوب فلز آهن اسفنجی شناسایی شد. همچنین مسئولان میراث فرهنگی گیلان از کشف دو کوره در جریان کاوش‌های باستان‌شناسی خبر دادند؛ یافته‌هایی که برای مستندسازی پیشینه صنعتی منطقه اهمیت دارند.
تکمیل پرونده و اقدامات حفاظتی در سال ۱۴۰۵
در دی‌ماه ۱۴۰۴، معاون میراث فرهنگی کشور از تکمیل پرونده «منظر فرهنگی ماسوله و محوطه‌های فلزگری مرتبط با آن» و آماده شدن آن برای ارسال به یونسکو خبر داد.
در سال ۱۴۰۵ نیز اقدامات مربوط به تکمیل روند ثبت جهانی و آماده‌سازی عرصه و حریم اثر ادامه یافت. در همین زمینه، مدیرکل میراث فرهنگی گیلان از اختصاص پنج میلیارد تومان اعتبار برای این پرونده خبر داد. ساماندهی مسیرهای دسترسی، نصب تابلوهای معرفی، حفاظت از عرصه و حریم تاریخی و بررسی وضعیت محوطه‌های باستانی از جمله اقدامات پیش‌بینی‌شده در این مسیر است.
بر اساس اظهارات مدیرکل دفتر ثبت آثار تاریخی کشور، تکمیل مستندات باستان‌شناسی، به‌ویژه شواهد مربوط به پیشینه صنعت ذوب‌آهن، از مراحل مهم باقی‌مانده برای تقویت پرونده ماسوله است. در صورت تکمیل این مستندات و طی مراحل ارزیابی، امید می‌رود پرونده این شهر تاریخی سال آینده در نشست کمیته میراث جهانی یونسکو بررسی شود.
برای پیگیری تازه‌ترین اخبار میراث فرهنگی، گردشگری و ثبت جهانی آثار تاریخی ایران به خبرواژه مراجعه کنید.
“`
